<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="T33n1716">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Taishō Tripiṭaka, Electronic version, No. 1716 妙法蓮華經玄義</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">大正新脩大藏經數位版, No. 1716 妙法蓮華經玄義</title>
			<author>隋 智顗說</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>Taisho</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.ting</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.say</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>10卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">T</idno>.<idno type="vol">33</idno>.<idno type="no">1716</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2023-05-15 12:16:45 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Taishō Tripiṭaka</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">大正新脩大藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">妙法蓮華經玄義</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Text as provided by Mr. Hsiao Chen-Kuo, Text as provided by Anonymous from USA, Punctuated text as provided by Electronic Buddhadharma Society (EBS)</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">蕭鎭國大德提供，北美某大德提供，佛敎電腦資訊庫功德會提供新式標點</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>新式標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【大】</witness>
						<witness xml:id="wit1">【嘉興乙-CB】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB04463">
				<charName>CBETA CHARACTER CB04463</charName>
				<mapping cb:dec="987503" type="PUA">U+F116F</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+6581</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[睪*支]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB04482">
				<charName>CBETA CHARACTER CB04482</charName>
				<mapping cb:dec="987522" type="PUA">U+F1182</mapping>
			<mapping type="unicode">U+23007</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>斁</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[敲-高+睪]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2000-03-28T11:44:26">
			CW (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT (00/01/24)
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone n="1" unit="juan"/>
<pb n="0681a" ed="T" xml:id="T33.1716.0681a"/>
<lb n="0681a01" ed="T"/>
<lb n="0681a02" ed="T"/><cb:docNumber>No. 1716 [cf. No. 262]</cb:docNumber>
<lb n="0681a03" ed="T"/><cb:div type="xu"><cb:mulu level="1" type="序">法華私記緣起</cb:mulu><head><anchor xml:id="nkr_note_orig_0681001" n="0681001"/>法華私記緣起</head>
<lb n="0681a04" ed="T"/>
<lb n="0681a05" ed="T"/><byline cb:type="author">沙門灌頂述</byline>
<lb n="0681a06" ed="T"/><cb:div type="xu"><p xml:id="pT33p0681a0601">大法東漸，《僧史》所載，詎有幾人不曾聽講，
<lb n="0681a07" ed="T"/>自解佛乘者乎？縱令發悟，復能入定得陀
<lb n="0681a08" ed="T"/>羅尼者不？縱具定慧，復帝京弘二法不？縱
<lb n="0681a09" ed="T"/>令盛席，謝遣徒衆隱居山谷不？縱避世守
<lb n="0681a10" ed="T"/>玄，被徵爲二國師不？縱帝者所尊，太極對
<lb n="0681a11" ed="T"/>御講《仁王般若》不？縱正殿宣揚，爲主上三
<lb n="0681a12" ed="T"/>禮不？縱令萬乘屈膝，百高座百官稱美讚歎，
<lb n="0681a13" ed="T"/>彈指喧殿不？縱道俗顒顒，玄悟《法華》圓意
<lb n="0681a14" ed="T"/>不？縱得經意，能無文字，以樂說辯，晝夜流
<lb n="0681a15" ed="T"/>瀉不？唯我智者，具諸功德。</p><p xml:id="pT33p0681a1511" cb:place="inline">幸哉灌頂，昔於
<lb n="0681a16" ed="T"/>建業，始聽經文；次在江陵，奉蒙玄義；晚還
<lb n="0681a17" ed="T"/>台嶺，仍値鶴林。荆揚往復，途將萬里，前後
<lb n="0681a18" ed="T"/>補接，纔聞一遍。非但未聞不聞，亦乃聞者
<lb n="0681a19" ed="T"/>未了，卷舒鑽仰，彌覺堅高，猶恨緣淺，不再
<lb n="0681a20" ed="T"/>不三，諮詢無地，如犢思乳。並復惟念：斯言
<lb n="0681a21" ed="T"/>若墜，將來可悲。《涅槃》明若樹若石，今經稱
<lb n="0681a22" ed="T"/>若田若里，聿遵聖典，書而傳之，《玄》、《文》各十
<lb n="0681a23" ed="T"/>卷。或以經論誠言，符此深妙；或標諸師異
<lb n="0681a24" ed="T"/>解，驗彼非圓。後代行者，知甘露門之在茲。</p></cb:div>
<lb n="0681a25" ed="T"/><cb:div type="xu"><cb:mulu level="2" type="序">序王</cb:mulu><head>序王</head>
<lb n="0681a26" ed="T"/><p xml:id="pT33p0681a2601">所言「妙」者，「妙」名不可思議也。所言「法」者，十
<lb n="0681a27" ed="T"/>界、十如、權實之法也。「蓮華」者，譬權實法也。
<lb n="0681a28" ed="T"/>良以妙法難解，假喩易彰！況意乃多，略擬
<lb n="0681a29" ed="T"/>前後，合成六也。一、爲蓮故華，譬爲實施權。
<pb n="0681b" ed="T" xml:id="T33.1716.0681b"/>
<lb n="0681b01" ed="T"/>文云「知第一寂滅，以方便力故，雖示種種
<lb n="0681b02" ed="T"/>道，其實爲佛乘。」二、華敷譬開權，蓮現譬顯
<lb n="0681b03" ed="T"/>實。文云「開方便門，示眞實相。」三、華落譬廢
<lb n="0681b04" ed="T"/>權，蓮成譬立實。文云「正直捨方便，但說
<lb n="0681b05" ed="T"/>無上道。」又蓮譬於本，華譬於迹，從本垂迹，
<lb n="0681b06" ed="T"/>迹依於本。文云「我實成佛來，久遠若斯。但
<lb n="0681b07" ed="T"/>敎化衆生，作如是說：『我少出家，得三菩提。』」
<lb n="0681b08" ed="T"/>二、華敷譬開迹，蓮現譬顯本。文云「一切世
<lb n="0681b09" ed="T"/>間皆謂今始得道；我成佛來，無量無邊那由
<lb n="0681b10" ed="T"/>他劫。」三、華落譬廢迹，蓮成譬立本。文云「諸
<lb n="0681b11" ed="T"/>佛如來，法皆如是。爲度衆生，皆實不虛。」</p><p xml:id="pT33p0681b1116" cb:place="inline">是
<lb n="0681b12" ed="T"/>以先標妙法，次喩蓮華：蕩化城之執敎，廢
<lb n="0681b13" ed="T"/>草庵之滯情；開方便之權門，示眞實之妙
<lb n="0681b14" ed="T"/>理；會衆善之小行，歸廣大之一乘；上、中、下
<lb n="0681b15" ed="T"/>根，皆與記莂。又發衆聖之權巧，顯本地之
<lb n="0681b16" ed="T"/>幽微，故增道損生，位隣大覺。一期化導，事理
<lb n="0681b17" ed="T"/>俱圓，蓮華之譬，意在斯矣。</p><p xml:id="pT33p0681b1711" cb:place="inline">「經」者，外國稱修
<lb n="0681b18" ed="T"/>多羅，聖敎之都名。有翻、無翻，事如後釋。</p><p xml:id="pT33p0681b1816" cb:place="inline">記者
<lb n="0681b19" ed="T"/>釋曰：蓋「序王」者，叙經玄意。玄意述於文心，
<lb n="0681b20" ed="T"/>文心莫過迹本。仰觀斯旨，衆義冷然。妙法
<lb n="0681b21" ed="T"/>蓮華，卽叙名也；示眞實之妙理，叙體也；歸
<lb n="0681b22" ed="T"/>廣大之一乘，叙宗也；蕩化城之執敎，叙用
<lb n="0681b23" ed="T"/>也；一期化圓，叙敎也；六譬，叙迹本也。文略
<lb n="0681b24" ed="T"/>意周矣。</p></cb:div>
<lb n="0681b25" ed="T"/><cb:div type="xu"><cb:mulu level="2" type="其他">私序王</cb:mulu><head>私序王</head>
<lb n="0681b26" ed="T"/><p xml:id="pT33p0681b2601">夫理絕偏圓，寄圓珠而談理；極非遠近，託
<lb n="0681b27" ed="T"/>寶所而論極。極會圓冥，事理俱寂。而不寂
<lb n="0681b28" ed="T"/>者，良由耽無明酒，雖繫珠而不覺；迷涅槃
<lb n="0681b29" ed="T"/>道，路弗遠而言長。聖主世尊！愍斯倒惑，四
<pb n="0681c" ed="T" xml:id="T33.1716.0681c"/>
<lb n="0681c01" ed="T"/>華六動，開方便之門，三變千踊，表眞實之地，
<lb n="0681c02" ed="T"/>咸令一切普得見聞。發祕密之奧藏，稱之
<lb n="0681c03" ed="T"/>爲妙。示權實之正軌，故號爲法。指久遠之
<lb n="0681c04" ed="T"/>本果，喩之以蓮。會不二之圓道，譬之以
<lb n="0681c05" ed="T"/>華。聲爲佛事，稱之爲經。圓詮之初，目之爲
<lb n="0681c06" ed="T"/>序。序類相從，稱之爲品。衆次之首，名爲第
<lb n="0681c07" ed="T"/>一。</p><p xml:id="pT33p0681c0702" cb:place="inline">釋曰：談記是叙名；會冥是叙體；圓珠是
<lb n="0681c08" ed="T"/>叙宗；俱寂是叙用；四華六動是叙敎，本迹
<lb n="0681c09" ed="T"/>可知。</p><p xml:id="pT33p0681c0903" cb:place="inline">此《妙法蓮華經》者，本地甚深之奧藏也。
<lb n="0681c10" ed="T"/>文云「是法不可示，世間相常住。」三世如來之
<lb n="0681c11" ed="T"/>所證得也。文云「是第一寂滅於道場知已，
<lb n="0681c12" ed="T"/>大事因緣出現於世。」始見我身，令入佛慧。
<lb n="0681c13" ed="T"/>爲未入者，四十餘年，以異方便，助顯第一
<lb n="0681c14" ed="T"/>義。今正直捨方便，但說無上道。</p><p xml:id="pT33p0681c1413" cb:place="inline">所言妙者，
<lb n="0681c15" ed="T"/>褒美不可思議之法也。又妙者，十法界、十如
<lb n="0681c16" ed="T"/>之法。此法卽妙，此妙卽法，無二無別，故言
<lb n="0681c17" ed="T"/>妙也。又妙者，自行權實之法妙也，故擧蓮
<lb n="0681c18" ed="T"/>華而況之也。又妙者，卽迹而本，卽本而迹，
<lb n="0681c19" ed="T"/>卽非本非迹，或爲開廢<note place="inline">云云</note>。又妙者，最勝脩
<lb n="0681c20" ed="T"/>多羅甘露之門，故言妙也。</p><p xml:id="pT33p0681c2011" cb:place="inline">釋曰：妙無別體，
<lb n="0681c21" ed="T"/>體上褒美者，叙妙名也。妙卽法界，法界卽妙
<lb n="0681c22" ed="T"/>者，叙體也。自行權實者，叙宗也。本迹六喩者，
<lb n="0681c23" ed="T"/>叙用也。甘露門者，叙敎也。</p></cb:div></cb:div>
<lb n="0681c24" ed="T"/>
<lb n="0681c25" ed="T"/>
<lb n="0681c26" ed="T"/><cb:div><cb:juan n="001a" fun="open"><cb:mulu n="1a" type="卷">一上</cb:mulu><cb:jhead>妙法蓮華經玄義卷第一上</cb:jhead></cb:juan>
<lb n="0681c27" ed="T"/>
<lb n="0681c28" ed="T"/><byline cb:type="author">天台智者大師說</byline>
<lb n="0681c29" ed="T"/><p xml:id="pT33p0681c2901">　釋名第一　辨體第二　明宗第三
<pb n="0682a" ed="T" xml:id="T33.1716.0682a"/>
<lb n="0682a01" ed="T"/>　論用第四　判敎第五</p>
<lb n="0682a02" ed="T"/><p xml:id="pT33p0682a0201">釋此五章，有通、有別。通是同義，別是異義。
<lb n="0682a03" ed="T"/>如此五章，遍解衆經，故言同也。釋名名異，
<lb n="0682a04" ed="T"/>乃至判敎敎異，故言別也。例衆經之初，皆
<lb n="0682a05" ed="T"/>安五事，則同義也。如是詮異，我聞人異，一
<lb n="0682a06" ed="T"/>時感應異，佛住處所異，若干人聽衆異，則別
<lb n="0682a07" ed="T"/>義也。又通者，共義；別者，各義。如此通、別，專
<lb n="0682a08" ed="T"/>在一部。通則七番共解，別則五重各說。例
<lb n="0682a09" ed="T"/>如利鈍，須廣略二門也。衆敎通別，今所不
<lb n="0682a10" ed="T"/>論；一經通別，今當辨。</p>
<lb n="0682a11" ed="T"/><p xml:id="pT33p0682a1101">△就通作七番共解：一、標章；二、引證；三、生
<lb n="0682a12" ed="T"/>起；四、開合；五、料簡；六、觀心；七、會異。</p><p xml:id="pT33p0682a1214" cb:place="inline">標章令
<lb n="0682a13" ed="T"/>易憶持，起念心故。引證據佛語，起信心
<lb n="0682a14" ed="T"/>故。生起使不雜亂，起定心故。開合、料簡、會
<lb n="0682a15" ed="T"/>異等，起慧心故。觀心卽聞、卽行，起精進心
<lb n="0682a16" ed="T"/>故。五心立，成五根，排五障，成五力，乃至入
<lb n="0682a17" ed="T"/>三脫門。略說七重，共意如此。</p><p xml:id="pT33p0682a1712" cb:place="inline">廣解五章者，
<lb n="0682a18" ed="T"/>一一廣起五心、五根，令開、示、悟、入佛之知
<lb n="0682a19" ed="T"/>見耳。</p>
<lb n="0682a20" ed="T"/><p xml:id="pT33p0682a2001">○初標五章<note place="inline">云云</note>。標名爲四：一、立；二、分別；三、
<lb n="0682a21" ed="T"/>結；四、譬。</p><p xml:id="pT33p0682a2104" cb:place="inline">立名者，原聖建名，蓋爲開深以進
<lb n="0682a22" ed="T"/>始，咸令視聽，俱得見聞，尋途趣遠，而至於
<lb n="0682a23" ed="T"/>極，故以名名法，施設衆生。</p><p xml:id="pT33p0682a2311" cb:place="inline">分別者，但法有
<lb n="0682a24" ed="T"/>麁妙，若隔歷三諦，麁法也；圓融三諦，妙法也。
<lb n="0682a25" ed="T"/>此妙諦本有，文云「是法住法位，世間相常
<lb n="0682a26" ed="T"/>住。唯我知是相，十方佛亦然。」尙非不退菩
<lb n="0682a27" ed="T"/>薩、入證二乘所知，況復人天群萌之類。佛雖
<lb n="0682a28" ed="T"/>知是，不務速說。文云「我若讚佛乘，衆生沒
<lb n="0682a29" ed="T"/>在苦。謗法不信故，墜於三惡道。」所以初敎
<pb n="0682b" ed="T" xml:id="T33.1716.0682b"/>
<lb n="0682b01" ed="T"/>建立融不融，小根倂不聞；次敎建立不融，
<lb n="0682b02" ed="T"/>大根都不用；次敎俱建立，以融斥不融，令
<lb n="0682b03" ed="T"/>小根恥不融，慕於融；次敎俱建立，令小根
<lb n="0682b04" ed="T"/>寄融向不融，令大根從不融向於融。雖
<lb n="0682b05" ed="T"/>種種建立，施設衆生，但隨他意語，非佛本懷
<lb n="0682b06" ed="T"/>故，言不務速說也。今經正直捨不融，但說
<lb n="0682b07" ed="T"/>於融，令一座席同一道味，乃暢如來出世本
<lb n="0682b08" ed="T"/>懷，故建立此經，名之爲妙。</p><p xml:id="pT33p0682b0811" cb:place="inline">結者，當知《華
<lb n="0682b09" ed="T"/>嚴》兼，《三藏》但，《方等》對，《般若》帶。此經無復兼、但、
<lb n="0682b10" ed="T"/>對、帶，專是正直無上之道，故稱爲妙法也。</p>
<lb n="0682b11" ed="T"/><p xml:id="pT33p0682b1101">譬蓮華者，例有麁妙。云何？麁狂華無果，或
<lb n="0682b12" ed="T"/>一華多菓，或多華一菓，或一華一菓，或前菓
<lb n="0682b13" ed="T"/>後華，或前華後菓。初喩外道，空修梵行，無
<lb n="0682b14" ed="T"/>所剋獲。次喩凡夫，供養父母，報在梵天。次
<lb n="0682b15" ed="T"/>喩聲聞，種種苦行，止得涅槃。次喩緣覺，一遠
<lb n="0682b16" ed="T"/>離行，亦得涅槃。次喩須陀洹，却後修道。次
<lb n="0682b17" ed="T"/>喩菩薩，先籍緣修，生後眞修。皆是麁華，不
<lb n="0682b18" ed="T"/>以爲喩。蓮華多奇：爲蓮故華，華實具足，可
<lb n="0682b19" ed="T"/>喩卽實而權；又華開蓮現，可喩卽權而
<lb n="0682b20" ed="T"/>實；又華落蓮成，蓮成亦落，可喩非權非實。
<lb n="0682b21" ed="T"/>如是等種種義便故，以蓮華喩於妙法也。</p>
<lb n="0682b22" ed="T"/><p xml:id="pT33p0682b2201">體者爲四：一、釋字。二、引同。三、簡非。四、結正。
<lb n="0682b23" ed="T"/>體字訓禮。禮，法也：各親其親，各子其子，君
<lb n="0682b24" ed="T"/>臣撙節。若無禮者，則非法也。出世法體，亦
<lb n="0682b25" ed="T"/>復如是，善惡、凡聖、菩薩、佛，一切不出法性。
<lb n="0682b26" ed="T"/>正指實相，以爲正體也。故〈壽量品〉云「不如
<lb n="0682b27" ed="T"/>三界，見於三界，非如非異。」若三界人見三
<lb n="0682b28" ed="T"/>界爲異，二乘人見三界爲如，菩薩人見三
<lb n="0682b29" ed="T"/>界亦如亦異，佛見三界非如非異、雙照如
<pb n="0682c" ed="T" xml:id="T33.1716.0682c"/>
<lb n="0682c01" ed="T"/>異。今取佛所見爲實相正體也。金剛藏說
<lb n="0682c02" ed="T"/>「佛甚微智」，辭異意同。其辭曰：「空有、不二、不
<lb n="0682c03" ed="T"/>異、不盡。」空非斷無，故言空有。有卽是空，空
<lb n="0682c04" ed="T"/>卽是有，故言不二。非離空有外，別有中道，
<lb n="0682c05" ed="T"/>故言不異。遍一切處，故言不盡。此亦與龍
<lb n="0682c06" ed="T"/>樹意同。《中論》云「因緣所生法，卽空、卽假、卽中。」
<lb n="0682c07" ed="T"/>因緣所生法卽空者，此非斷無也。卽假者，不
<lb n="0682c08" ed="T"/>二也。卽中者，不異也。因緣所生法者，卽遍一
<lb n="0682c09" ed="T"/>切處也。今言實相體，卽權而實，離斷無謗
<lb n="0682c10" ed="T"/>也；卽實而權，離建立謗也；權實卽非權實，
<lb n="0682c11" ed="T"/>離異謗也；雙照權實，遍一切處，離盡謗
<lb n="0682c12" ed="T"/>也。斯乃總二經之雙美，申兩論之同致，顯
<lb n="0682c13" ed="T"/>二家之懸會，明今經之正體也。</p><p xml:id="pT33p0682c1313" cb:place="inline">私謂實相之
<lb n="0682c14" ed="T"/>法，橫破凡夫之四執，竪破三聖之證得。破
<lb n="0682c15" ed="T"/>凡夫可解。破聖者，三藏二乘，指但空爲
<lb n="0682c16" ed="T"/>極。譬頗梨珠，一往似眞，再研便僞。身子云：
<lb n="0682c17" ed="T"/>「我等同入法性，失於如來無量知見。」空有之
<lb n="0682c18" ed="T"/>旨，正破此證也。通敎人，指但空、不但空共
<lb n="0682c19" ed="T"/>爲極。譬雜色裹珠，光隨色變。緣所見之光，
<lb n="0682c20" ed="T"/>亡其本體；逐玄黃之色，墮落二乘。《大經》云
<lb n="0682c21" ed="T"/>「聲聞之人，但見於空，不見不空。」菩薩之人，
<lb n="0682c22" ed="T"/>非但見空，亦見不空。所見旣殊，不二之旨正
<lb n="0682c23" ed="T"/>破此證也。別敎人，指不但空爲極。逈出二
<lb n="0682c24" ed="T"/>邊，如雲外月，棄邊取中，如捨空求空，不
<lb n="0682c25" ed="T"/>異之旨，正破此證。若彼有此無，則正法不遍，
<lb n="0682c26" ed="T"/>不盡之旨，亦破此證也。此等皆非佛甚微
<lb n="0682c27" ed="T"/>智，不與金剛藏意同。非佛證得本有常
<lb n="0682c28" ed="T"/>住，不與〈方便品〉同。不遍一切處，不與
<lb n="0682c29" ed="T"/>〈壽量品〉同。旣不會正體，攝屬何法？但空，是
<pb n="0683a" ed="T" xml:id="T33.1716.0683a"/>
<lb n="0683a01" ed="T"/>化他之實；但不但，是自行化他之實。出二邊
<lb n="0683a02" ed="T"/>中，是自行之權。並他經所說，非今體也。今經
<lb n="0683a03" ed="T"/>體者，體化他之權實，卽是自行之權實，如垢
<lb n="0683a04" ed="T"/>衣內身，實是長者。體自行化他之權實，卽是
<lb n="0683a05" ed="T"/>自行之權實，如衣內繫珠，卽無價寶也。自行
<lb n="0683a06" ed="T"/>之權，卽自行之實。如一切世間，治生產業，皆
<lb n="0683a07" ed="T"/>與實相不相違背。一色一香，無非中道。況
<lb n="0683a08" ed="T"/>自行之實而非實耶！</p><p xml:id="pT33p0683a0809" cb:place="inline">宗者爲三：一、示。二、簡。
<lb n="0683a09" ed="T"/>三、結。</p><p xml:id="pT33p0683a0903" cb:place="inline">宗者，要也。所謂佛自行因果，以爲宗也。
<lb n="0683a10" ed="T"/>云何爲要？無量衆善，言因則攝；無量證得，言
<lb n="0683a11" ed="T"/>果則攝。如提綱維，無目而不動；牽衣一
<lb n="0683a12" ed="T"/>角，無縷而不來。故言宗要。</p><p xml:id="pT33p0683a1211" cb:place="inline">然諸因果，善須
<lb n="0683a13" ed="T"/>明識，尙不取別敎因果，況餘因果！餘因果
<lb n="0683a14" ed="T"/>者，昔三因大異，而三果小同；又三因大同，而
<lb n="0683a15" ed="T"/>三果小異。又一因逈出，一果不融。因不攝
<lb n="0683a16" ed="T"/>善，果不收德，則非佛自行之因，非佛道場
<lb n="0683a17" ed="T"/>證得之果。又簡者，諸經明佛往昔所行因果，
<lb n="0683a18" ed="T"/>悉皆被拂，咸是方便，非今經之宗要。取意
<lb n="0683a19" ed="T"/>爲言，因窮久遠之實修，果窮久遠之實證，如
<lb n="0683a20" ed="T"/>此之因，竪高七種方便，橫包十法界法。初
<lb n="0683a21" ed="T"/>修此實相之行，名爲佛因，道場所得，名爲
<lb n="0683a22" ed="T"/>佛果。但可以智知，不可以言具。略擧如
<lb n="0683a23" ed="T"/>此因果，以爲宗要耳。</p><p xml:id="pT33p0683a2309" cb:place="inline">用者爲三：一、示。二、
<lb n="0683a24" ed="T"/>簡。三、益。用者，力用也。三種權實二智，皆是力
<lb n="0683a25" ed="T"/>用。於力用中，更分別：自行二智，照理理周，名
<lb n="0683a26" ed="T"/>爲力；二種化他二智，鑒機機遍，名爲用。秖
<lb n="0683a27" ed="T"/>自行二智，卽是化他二智；化他二智，卽是自
<lb n="0683a28" ed="T"/>行二智；照理卽鑒機，鑒機卽照理。如薩婆
<lb n="0683a29" ed="T"/>悉達彎祖王弓滿，名爲力；中七鐵鼓，貫一
<pb n="0683b" ed="T" xml:id="T33.1716.0683b"/>
<lb n="0683b01" ed="T"/><name role="" type="person">鐵圍山</name>，洞地徹水輪，名爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0683b0101" n="0683b0101"/><anchor xml:id="beg0683b0101" n="0683b0101"/>用<anchor xml:id="end0683b0101"/>。諸方便敎，力
<lb n="0683b02" ed="T"/>用微弱，如凡人弓箭。何者？昔緣稟化他二
<lb n="0683b03" ed="T"/>智，照理不遍，生信不深，除疑不盡。今緣
<lb n="0683b04" ed="T"/>稟自行二智，極佛境界，起法界信，增圓妙
<lb n="0683b05" ed="T"/>道，斷根本惑，損變易生。非但生身、及生身
<lb n="0683b06" ed="T"/>得忍兩種菩薩俱益，法身、法身後心兩種菩
<lb n="0683b07" ed="T"/>薩亦俱益。化功廣大，利潤弘深，蓋茲經之力
<lb n="0683b08" ed="T"/>用也。</p><p xml:id="pT33p0683b0803" cb:place="inline">敎相爲三：一、根性融、不融相。二、化道始
<lb n="0683b09" ed="T"/>終、不始終相。三、師弟遠近、不遠近相。敎者，聖
<lb n="0683b10" ed="T"/>人被下之言也；相者，分別同異也。云何分
<lb n="0683b11" ed="T"/>別？如日初出，前照高山，厚殖善根，感斯頓
<lb n="0683b12" ed="T"/>說。頓說本不爲小，小雖在座，如聾如瘂，
<lb n="0683b13" ed="T"/>良由小不堪大，亦是大隔於小，此如《華嚴》。
<lb n="0683b14" ed="T"/>約法被緣，緣得大益，名頓敎相。約說次
<lb n="0683b15" ed="T"/>第，名從牛出乳味相。次照幽谷，淺行偏明
<lb n="0683b16" ed="T"/>當分漸解，此如三藏。三藏本不爲大，大雖
<lb n="0683b17" ed="T"/>在座，多跢婆和，小所不識，此乃小隔於大，
<lb n="0683b18" ed="T"/>大隱於小。約法被緣，名漸敎相。約說次第，
<lb n="0683b19" ed="T"/>名酪味相。次照平地，影臨萬水，逐器方圓，
<lb n="0683b20" ed="T"/>隨波動靜，示一佛土，令淨穢不同。示現一
<lb n="0683b21" ed="T"/>身，巨細各異，一音說法，隨類各解，恐畏、歡喜
<lb n="0683b22" ed="T"/>厭離、斷疑、神力不共，故見有淨、穢，聞有褒、貶，
<lb n="0683b23" ed="T"/>嗅有薝蔔、不薝蔔，華有著身、不著身，慧有
<lb n="0683b24" ed="T"/>若干、不若干，此如《淨名》、《方等》。約法被緣，猶
<lb n="0683b25" ed="T"/>是漸敎。約說次第，生蘇味相。復有義，大人
<lb n="0683b26" ed="T"/>蒙其光用，嬰兒喪其睛明；夜遊者伏匿，作
<lb n="0683b27" ed="T"/>務者興成。故文云「但爲菩薩說其實事，而
<lb n="0683b28" ed="T"/>不爲我說斯眞要。」雖三人俱學，二乘取證，
<lb n="0683b29" ed="T"/>具如《大品》。若約法被緣，猶是漸敎。約說次
<pb n="0683c" ed="T" xml:id="T33.1716.0683c"/>
<lb n="0683c01" ed="T"/>第，名熟蘇味相。復有義，日光普照，高下悉
<lb n="0683c02" ed="T"/>均平。土圭測影，不縮不盈。若低頭，若小音，
<lb n="0683c03" ed="T"/>若散亂，若微善，皆成佛道。不令有人獨得
<lb n="0683c04" ed="T"/>滅度，皆以如來滅度而滅度之。具如今經。
<lb n="0683c05" ed="T"/>若約法被緣，名漸圓敎。若說次第，醍醐味
<lb n="0683c06" ed="T"/>相。</p><p xml:id="pT33p0683c0602" cb:place="inline">當知《華嚴》之譬，與《涅槃》義同。三子、三田、
<lb n="0683c07" ed="T"/>三馬等譬，皆先菩薩，次及二乘，後則平等
<lb n="0683c08" ed="T"/>凡聖<note place="inline">云云</note>。</p><p xml:id="pT33p0683c0805" cb:place="inline">問：</p><p xml:id="pT33p0683c0806" cb:place="inline">旣以五味分別，那同稱漸？</p><p xml:id="pT33p0683c0816" cb:place="inline">答：</p><p xml:id="pT33p0683c0817" cb:place="inline">約
<lb n="0683c09" ed="T"/>漸得明五味耳。又若小不聞大，大一向是
<lb n="0683c10" ed="T"/>頓；若大不用小，小一向是漸；若以大破小，
<lb n="0683c11" ed="T"/>是漸頓並陳；若帶小明大，是漸頓相資；若會
<lb n="0683c12" ed="T"/>小歸大，是漸頓泯合。故《無量義》云「漸頓二法，
<lb n="0683c13" ed="T"/>三道、四果不合。」今時則合，卽此義也。</p><p xml:id="pT33p0683c1315" cb:place="inline">問：</p><p xml:id="pT33p0683c1316" cb:place="inline">云何
<lb n="0683c14" ed="T"/>相資？</p><p xml:id="pT33p0683c1403" cb:place="inline">答：</p><p xml:id="pT33p0683c1404" cb:place="inline">小聞於大，恥小而慕大，是爲頓資
<lb n="0683c15" ed="T"/>小；佛命善吉轉敎，大益菩薩，是爲漸資
<lb n="0683c16" ed="T"/>頓。</p><p xml:id="pT33p0683c1602" cb:place="inline">如前分別，但約顯露，明漸頓五味之相。
<lb n="0683c17" ed="T"/>若論不定，義則不然。雖高山頓說，不動寂
<lb n="0683c18" ed="T"/>場，而遊化鹿苑；雖說四諦生滅，而不妨
<lb n="0683c19" ed="T"/>不生不滅；雖爲菩薩說佛境界，而有二乘
<lb n="0683c20" ed="T"/>智斷；雖五人證果，不妨八萬諸天獲無生
<lb n="0683c21" ed="T"/>忍。當知卽頓而漸，卽漸而頓。《大經》云「或時
<lb n="0683c22" ed="T"/>說深，或時說淺。」應問卽遮，應遮卽問。一時、
<lb n="0683c23" ed="T"/>一說、一念之中，備有不定。不同舊義，專判
<lb n="0683c24" ed="T"/>一部。味味中悉如此，此乃顯露不定。</p><p xml:id="pT33p0683c2415" cb:place="inline">祕密不
<lb n="0683c25" ed="T"/>定，其義不然。如來於法，得最自在，若智、若
<lb n="0683c26" ed="T"/>機、若時、若處，三密四門，無妨無礙。此座說
<lb n="0683c27" ed="T"/>頓，十方說漸、說不定。頓座不聞十方，十方
<lb n="0683c28" ed="T"/>不聞頓座。或十方說頓、說不定，此座說漸。
<lb n="0683c29" ed="T"/>各各不相知聞，於此是顯，於彼是密。或爲
<pb n="0684a" ed="T" xml:id="T33.1716.0684a"/>
<lb n="0684a01" ed="T"/>一人說頓，或爲多人說漸、說不定，或爲
<lb n="0684a02" ed="T"/>一人說漸，爲多人說頓。各各不相知，互
<lb n="0684a03" ed="T"/>爲顯密。或一座默，十方說；十方默，一座說。或
<lb n="0684a04" ed="T"/>俱默，俱說。各各不相知，互爲顯密。雖復如
<lb n="0684a05" ed="T"/>此，未盡如來於法自在之力。但可智知，不
<lb n="0684a06" ed="T"/>可言辨。雖復甚多，亦不出漸、頓、不定、祕密。</p>
<lb n="0684a07" ed="T"/><p xml:id="pT33p0684a0701">今《法華》是顯露，非祕密；是漸頓，非漸漸；是合，
<lb n="0684a08" ed="T"/>非不合；是<anchor xml:id="nkr_note_add_0684a0801" n="0684a0801"/><anchor xml:id="beg0684a0801" n="0684a0801"/>醍醐<anchor xml:id="end0684a0801"/>非四味；是定，非不定。如此
<lb n="0684a09" ed="T"/>分別，此經與衆經相異也。</p><p xml:id="pT33p0684a0911" cb:place="inline">又異者，餘敎當
<lb n="0684a10" ed="T"/>機益物，不說如來施化之意。此經明佛設
<lb n="0684a11" ed="T"/>敎元始，巧爲衆生作頓、漸、不定、顯密種子，
<lb n="0684a12" ed="T"/>中間以頓、漸五味調伏長養而成熟之，又
<lb n="0684a13" ed="T"/>以頓漸五味而度脫之。並脫、並熟、並種、番番
<lb n="0684a14" ed="T"/>不息，大勢威猛，三世益物，具如〈信解品〉中
<lb n="0684a15" ed="T"/>說，與餘經異也。</p><p xml:id="pT33p0684a1507" cb:place="inline">又衆經咸云「道樹，師實智
<lb n="0684a16" ed="T"/>始滿；起道樹，始施權智」。今經明師之權實，
<lb n="0684a17" ed="T"/>在道樹前久久已滿。諸經明二乘弟子不得
<lb n="0684a18" ed="T"/>入實智，亦不能施權智；今經明弟子入實
<lb n="0684a19" ed="T"/>甚久，亦先解行權。又衆經尙不論道樹之
<lb n="0684a20" ed="T"/>前，師之與弟，近近權實，況復遠遠；今經明道
<lb n="0684a21" ed="T"/>樹之前，權實長遠，補處數世界不知，況其塵
<lb n="0684a22" ed="T"/>數！經云「昔所未曾說，今皆當得聞」，殷勤稱
<lb n="0684a23" ed="T"/>讚，良有以也。當知此經，異諸敎也。</p>
<lb n="0684a24" ed="T"/><p xml:id="pT33p0684a2401">○二、引證者，如文殊答問偈云「我見燈明
<lb n="0684a25" ed="T"/>佛，本光瑞如此，以是知今佛，欲說《法華經》」。
<lb n="0684a26" ed="T"/>何但二萬億？大通智勝及五佛章中三世佛
<lb n="0684a27" ed="T"/>說，皆名「法華」也。文云「今佛放光明，助發實
<lb n="0684a28" ed="T"/>相義」，又云「諸法實相義，已爲汝等說」，又云
<lb n="0684a29" ed="T"/>「無量衆所尊，爲說實相印」。此亦今古同以實
<pb n="0684b" ed="T" xml:id="T33.1716.0684b"/>
<lb n="0684b01" ed="T"/>相爲體也。</p><p xml:id="pT33p0684b0105" cb:place="inline">文云「佛當雨法雨，充足求道
<lb n="0684b02" ed="T"/>者」，卽是會三歸一之法雨，令求佛道因者
<lb n="0684b03" ed="T"/>充足，乃至一切皆會令充足。若開近顯遠之
<lb n="0684b04" ed="T"/>法雨，令求佛道果者充足。文云「諸求三乘
<lb n="0684b05" ed="T"/>人，若有疑悔者，佛當爲除斷，令盡無有餘」，
<lb n="0684b06" ed="T"/>又云「諸佛法久後，要當說眞實」，卽是斷三
<lb n="0684b07" ed="T"/>乘、五乘、七方便、九法界等疑，皆令生信。此
<lb n="0684b08" ed="T"/>證經用也。</p><p xml:id="pT33p0684b0805" cb:place="inline">又〈如來神力品〉云「以要言之，如
<lb n="0684b09" ed="T"/>來一切所有之法，如來一切自在神力，如來
<lb n="0684b10" ed="T"/>一切祕要之藏，如來一切甚深之事，皆於此
<lb n="0684b11" ed="T"/>經宣示顯說」。一切法者，權實一切法皆攝也，
<lb n="0684b12" ed="T"/>此證經名。一切自在神力者，內用名自在，
<lb n="0684b13" ed="T"/>外用名神力，卽證用也。一切祕要之藏者，
<lb n="0684b14" ed="T"/>非器莫授爲祕，正體爲要，多所含容而
<lb n="0684b15" ed="T"/>無積聚名藏，此證體也。一切甚深之事者，
<lb n="0684b16" ed="T"/>實相名甚深，爲實相修因名深因，究竟實
<lb n="0684b17" ed="T"/>相名深果。又〈法師品〉云「若聞此經，乃是善
<lb n="0684b18" ed="T"/>行菩薩之道」，深因也。「求佛道者，咸於我前
<lb n="0684b19" ed="T"/>聞《妙法華經》一句，乃至一念隨喜，我皆與授
<lb n="0684b20" ed="T"/>記。乃至須臾聞之，卽得究竟三菩提深果。」
<lb n="0684b21" ed="T"/>此證宗也。</p><p xml:id="pT33p0684b2105" cb:place="inline">所以引二文者，古佛事定，擧要
<lb n="0684b22" ed="T"/>略以釋疑。今佛說竟，擧要略以付囑。中間
<lb n="0684b23" ed="T"/>正當機廣說，故不引證耳。若引者，「開、示、悟、
<lb n="0684b24" ed="T"/>入」，卽其文也。「爲大事因緣故」，證名；「佛之知
<lb n="0684b25" ed="T"/>見」，證體；「開示悟入」，證宗；「爲令衆生」，證用；「此
<lb n="0684b26" ed="T"/>異餘經」，證敎也。</p><p xml:id="pT33p0684b2607" cb:place="inline">又〈藥王品〉擧十譬歎敎，今
<lb n="0684b27" ed="T"/>引其六：大如海，高如山，圓如月，照如日，自
<lb n="0684b28" ed="T"/>在如梵王、極如佛。</p><p xml:id="pT33p0684b2808" cb:place="inline">海是坎德，萬流歸故，同
<lb n="0684b29" ed="T"/>一鹹故。《法華》亦爾，佛所證得，萬善同歸，同
<pb n="0684c" ed="T" xml:id="T33.1716.0684c"/>
<lb n="0684c01" ed="T"/>乘佛乘。江湖川流，無此大德，餘經亦爾，故
<lb n="0684c02" ed="T"/>《法華》最大也。</p><p xml:id="pT33p0684c0206" cb:place="inline">山王最高，四寶所成故，純諸天
<lb n="0684c03" ed="T"/>居故。《法華》亦爾，在四味敎之頂，離四誹謗，
<lb n="0684c04" ed="T"/>開、示、悟、入，純一根一緣，同一道味，純是菩薩，
<lb n="0684c05" ed="T"/>無聲聞弟子故。</p><p xml:id="pT33p0684c0507" cb:place="inline">月能虧盈故，月漸圓故。《法
<lb n="0684c06" ed="T"/>華》亦爾，同體權實故，會漸入頓故。</p><p xml:id="pT33p0684c0614" cb:place="inline">燈、炬、星、
<lb n="0684c07" ed="T"/>月與闇共住，譬諸經存二乘道果，與小並
<lb n="0684c08" ed="T"/>立，日能破闇故。《法華》破化城，除草庵故。又
<lb n="0684c09" ed="T"/>日映奪星月，令不現故。《法華》拂迹，除方便
<lb n="0684c10" ed="T"/>故。</p><p xml:id="pT33p0684c1002" cb:place="inline">輪王於四域自在，釋王於<name role="" type="person">三十三天</name>自
<lb n="0684c11" ed="T"/>在，大梵於三界自在。諸經或於俗諦自在，
<lb n="0684c12" ed="T"/>或於眞諦自在，或於中道自在；但是歷別
<lb n="0684c13" ed="T"/>自在，非大自在。今經三諦圓融，最得自在，譬
<lb n="0684c14" ed="T"/>大梵王。餘經拔衆生出生死，如五佛子，於
<lb n="0684c15" ed="T"/>凡夫第一。或拔衆生出涅槃，如菩薩居無
<lb n="0684c16" ed="T"/>學上。今經拔出衆生，過方便敎菩薩上，卽
<lb n="0684c17" ed="T"/>成法王，最爲第一。</p><p xml:id="pT33p0684c1708" cb:place="inline">引諸譬喩，明敎相最大。
<lb n="0684c18" ed="T"/>例知用、宗、體、名，亦大如海，境智乃至利益，亦
<lb n="0684c19" ed="T"/>大如海。敎相如山，在四味敎上，用、宗、體、名、
<lb n="0684c20" ed="T"/>境、智、利益，亦復如是。敎相虧盈圓滿，如月；用、
<lb n="0684c21" ed="T"/>宗、體、名、境、智、利益，亦復如是。敎破化城，用、宗、
<lb n="0684c22" ed="T"/>體、名、境、智、利益，亦復如是。敎相自在，餘亦如
<lb n="0684c23" ed="T"/>是。敎相王中王，餘亦如是。非但引文證敎，
<lb n="0684c24" ed="T"/>餘義亦成。</p>
<lb n="0684c25" ed="T"/><p xml:id="pT33p0684c2501">○三、生起者，能生爲生，所生爲起。前後有
<lb n="0684c26" ed="T"/>次第，麁細不相違。肇云：「名無召物之功，物
<lb n="0684c27" ed="T"/>無應名之實。無名無物，名、物安在？」蓋第
<lb n="0684c28" ed="T"/>一義中無相意耳。世諦爲言，無名無以顯
<lb n="0684c29" ed="T"/>法，故初釋名。名，名於法，法卽是體，尋名識
<pb n="0685a" ed="T" xml:id="T33.1716.0685a"/>
<lb n="0685a01" ed="T"/>體；體非宗不會，會體自行已圓，從體起用，
<lb n="0685a02" ed="T"/>導利含識；利益旣多，須分別敎相也。</p><p xml:id="pT33p0685a0215" cb:place="inline">〈神力
<lb n="0685a03" ed="T"/>品〉中，約敎次第，一切法本皆佛法。《大經》云「一
<lb n="0685a04" ed="T"/>切世諦，若於如來，卽是第一義諦。」衆生顚倒，
<lb n="0685a05" ed="T"/>謂非佛法，今明言示之，故言一切法也。</p><p xml:id="pT33p0685a0516" cb:place="inline">欲
<lb n="0685a06" ed="T"/>說此法，先以神力駭動，故言一切自在神
<lb n="0685a07" ed="T"/>力。旣見變通，醒悟渴仰，得爲說敎，敎詮實
<lb n="0685a08" ed="T"/>相，故言祕密之藏也。稟敎修行，卽有因果，
<lb n="0685a09" ed="T"/>故言甚深之事也。欲分別四義與餘經同
<lb n="0685a10" ed="T"/>異，次明敎相耳。</p><p xml:id="pT33p0685a1007" cb:place="inline">〈序品〉約行次第，初從經卷，
<lb n="0685a11" ed="T"/>若善知識，有所聞見，卽聞名也。聞故推理
<lb n="0685a12" ed="T"/>體顯，顯體須行，行卽因果，宗也。行自排惑，
<lb n="0685a13" ed="T"/>亦利衆生，是用也。分別同異，敎相也。開、示、
<lb n="0685a14" ed="T"/>悟、入，亦約行次第，法本無開閉，今呼爲方
<lb n="0685a15" ed="T"/>便門開，此聞名也。示眞實相，體也。自迷得
<lb n="0685a16" ed="T"/>悟，悟因也。由因故悟果，宗也。悟故深入，亦
<lb n="0685a17" ed="T"/>令他入，用也。分別同異，敎也。今之五義，依
<lb n="0685a18" ed="T"/>〈序品〉扶行次第也。</p>
<lb n="0685a19" ed="T"/><p xml:id="pT33p0685a1901">○四、開合者，五章共釋一經，種種分別，令易
<lb n="0685a20" ed="T"/>解故。凡三種開合，謂五種、十種、譬喩。</p><p xml:id="pT33p0685a2015" cb:place="inline">初、釋
<lb n="0685a21" ed="T"/>名通論事、理，顯體專論理，宗、用但論事，敎
<lb n="0685a22" ed="T"/>相分別事、理。釋名通說敎行，顯體非敎、非
<lb n="0685a23" ed="T"/>行，宗、用但行，敎相但敎。釋名通說因果，顯
<lb n="0685a24" ed="T"/>體非因、非果，宗自因果，用敎他因果，敎相分
<lb n="0685a25" ed="T"/>別上法耳。釋名通論自行、化他，體非自、非
<lb n="0685a26" ed="T"/>他，宗是自行，用是化他，敎相分別自、他。釋
<lb n="0685a27" ed="T"/>名通論說默，體非說、非默，宗默、用說，敎相分
<lb n="0685a28" ed="T"/>別<note place="inline">云云</note>。</p><p xml:id="pT33p0685a2804" cb:place="inline">十種者，釋名總論三軌：體、宗、用開對
<lb n="0685a29" ed="T"/>三軌，敎相分別三軌。釋名總論三道：體、宗、
<pb n="0685b" ed="T" xml:id="T33.1716.0685b"/>
<lb n="0685b01" ed="T"/>用開對三道，敎相分別三道。乃至第十，釋名
<lb n="0685b02" ed="T"/>總論三德：體、宗、用開對三德，敎相分別三
<lb n="0685b03" ed="T"/>德<note place="inline">云云</note>。</p><p xml:id="pT33p0685b0304" cb:place="inline">譬喩者，譬如總名人身，開身則有
<lb n="0685b04" ed="T"/>識、命、煖，分別諸身貴、賤、賢、愚，種種差降。人身
<lb n="0685b05" ed="T"/>譬名，識以譬體，命以譬宗，煖以譬用，分別
<lb n="0685b06" ed="T"/>譬敎相<note place="inline">云云</note>。</p>
<lb n="0685b07" ed="T"/><p xml:id="pT33p0685b0701">○五料簡者，</p><p xml:id="pT33p0685b0706" cb:place="inline">若爲蓮故華，華果必俱，將不
<lb n="0685b08" ed="T"/>墮因中有果耶？</p><p xml:id="pT33p0685b0807" cb:place="inline">答：</p><p xml:id="pT33p0685b0808" cb:place="inline">因中有果，舊醫邪法，已
<lb n="0685b09" ed="T"/>爲初敎所破，尙非麁權實義，況是妙因妙
<lb n="0685b10" ed="T"/>果、新醫眞乳法邪？</p><p xml:id="pT33p0685b1008" cb:place="inline">問：</p><p xml:id="pT33p0685b1009" cb:place="inline">華以喩權，權是小乘之
<lb n="0685b11" ed="T"/>法，則不應破於草庵。草庵旣破，何得以華
<lb n="0685b12" ed="T"/>喩權？</p><p xml:id="pT33p0685b1203" cb:place="inline">答：</p><p xml:id="pT33p0685b1204" cb:place="inline">小乘是化他之權，是故須破。今明
<lb n="0685b13" ed="T"/>自行之權，故以華喩耳。</p><p xml:id="pT33p0685b1310" cb:place="inline">問：</p><p xml:id="pT33p0685b1311" cb:place="inline">文內從火宅至
<lb n="0685b14" ed="T"/>醫子，凡七譬，悉不明蓮華，何以取此爲題？</p>
<lb n="0685b15" ed="T"/><p xml:id="pT33p0685b1501">答：</p><p xml:id="pT33p0685b1502" cb:place="inline">七譬是別，蓮華是總，擧總攝別，故冠篇
<lb n="0685b16" ed="T"/>首也。</p><p xml:id="pT33p0685b1603" cb:place="inline">問：</p><p xml:id="pT33p0685b1604" cb:place="inline">一切法皆佛法，何意簡權取實爲
<lb n="0685b17" ed="T"/>體？</p><p xml:id="pT33p0685b1702" cb:place="inline">答：</p><p xml:id="pT33p0685b1703" cb:place="inline">若開權顯實，諸法皆體；若廢權顯實，如
<lb n="0685b18" ed="T"/>前所用。</p><p xml:id="pT33p0685b1804" cb:place="inline">問：</p><p xml:id="pT33p0685b1805" cb:place="inline">何故雙用因果爲宗？</p><p xml:id="pT33p0685b1813" cb:place="inline">答：</p><p xml:id="pT33p0685b1814" cb:place="inline">由因致
<lb n="0685b19" ed="T"/>果，果爲因所辦。若從能辦，以因爲宗；若
<lb n="0685b20" ed="T"/>從所辦，以果爲宗。二義本是相成，不得單
<lb n="0685b21" ed="T"/>取。又迹本二文，俱說因果故。</p><p xml:id="pT33p0685b2112" cb:place="inline">問：</p><p xml:id="pT33p0685b2113" cb:place="inline">論宗簡化
<lb n="0685b22" ed="T"/>他因果，明用俱取自他權實？</p><p xml:id="pT33p0685b2212" cb:place="inline">答：</p><p xml:id="pT33p0685b2213" cb:place="inline">宗論自行，
<lb n="0685b23" ed="T"/>故須簡他，用是益他，是故雙取。</p><p xml:id="pT33p0685b2313" cb:place="inline">又問：</p><p xml:id="pT33p0685b2315" cb:place="inline">用是
<lb n="0685b24" ed="T"/>化他，亦不須自行權實？</p><p xml:id="pT33p0685b2410" cb:place="inline">答：</p><p xml:id="pT33p0685b2411" cb:place="inline">欲以自利、利他
<lb n="0685b25" ed="T"/>故。</p><p xml:id="pT33p0685b2502" cb:place="inline">並宗亦應然，欲自行化他因果，是故應
<lb n="0685b26" ed="T"/>取他也？答：</p><p xml:id="pT33p0685b2605" cb:place="inline">化他因果，不能致佛菩提，是故
<lb n="0685b27" ed="T"/>不取。</p><p xml:id="pT33p0685b2703" cb:place="inline">並用他權實，亦不能令他至極，亦不
<lb n="0685b28" ed="T"/>應取？</p><p xml:id="pT33p0685b2803" cb:place="inline">答：</p><p xml:id="pT33p0685b2804" cb:place="inline">他宜須此利，是故取也。</p><p xml:id="pT33p0685b2813" cb:place="inline">問：</p><p xml:id="pT33p0685b2814" cb:place="inline">宗、用俱
<lb n="0685b29" ed="T"/>明智斷，云何分別？</p><p xml:id="pT33p0685b2908" cb:place="inline">答：</p><p xml:id="pT33p0685b2909" cb:place="inline">自行以智德爲宗，斷
<pb n="0685c" ed="T" xml:id="T33.1716.0685c"/>
<lb n="0685c01" ed="T"/>德爲用，若化他、自行，智斷俱爲宗，化他，智斷
<lb n="0685c02" ed="T"/>俱爲用。</p><p xml:id="pT33p0685c0204" cb:place="inline">問：</p><p xml:id="pT33p0685c0205" cb:place="inline">何故五章，不四不六？</p><p xml:id="pT33p0685c0213" cb:place="inline">答：</p><p xml:id="pT33p0685c0214" cb:place="inline">設作四
<lb n="0685c03" ed="T"/>六，亦復生疑，墮無窮問，非也。</p><p xml:id="pT33p0685c0312" cb:place="inline">問：</p><p xml:id="pT33p0685c0313" cb:place="inline">經經各有
<lb n="0685c04" ed="T"/>異意，那得五義共釋衆經耶？</p><p xml:id="pT33p0685c0412" cb:place="inline">答：</p><p xml:id="pT33p0685c0413" cb:place="inline">若經經別
<lb n="0685c05" ed="T"/>釋，但得別，不得同。今共論五義，得同不
<lb n="0685c06" ed="T"/>失別。</p>
<lb n="0685c07" ed="T"/><p xml:id="pT33p0685c0701">○六明觀心者，從標章至料簡，悉明觀
<lb n="0685c08" ed="T"/>心。</p><p xml:id="pT33p0685c0802" cb:place="inline">心如幻焰，但有名字，名之爲心。適言
<lb n="0685c09" ed="T"/>其有，不見色質；適言其無，復起慮想。不
<lb n="0685c10" ed="T"/>可以有、無思度故，故名心爲「妙」。妙心可
<lb n="0685c11" ed="T"/>軌，稱之爲「法」。心法非因、非果，能如理觀，卽
<lb n="0685c12" ed="T"/>辦因果，是名「蓮華」。由一心成觀，亦轉敎餘
<lb n="0685c13" ed="T"/>心，名之爲「經」。釋名竟。</p><p xml:id="pT33p0685c1309" cb:place="inline">心本無名，亦無無名。
<lb n="0685c14" ed="T"/>心名不生，亦復不滅，心卽實相。初觀爲因，
<lb n="0685c15" ed="T"/>觀成爲果。以觀心故，惡覺不起。心數塵勞，
<lb n="0685c16" ed="T"/>若同若異，皆被化而轉，是爲觀心。標五章
<lb n="0685c17" ed="T"/>竟。</p><p xml:id="pT33p0685c1702" cb:place="inline">觀心引證者，《釋論》云「一陰名色，四陰名
<lb n="0685c18" ed="T"/>名，心但是名也。」《大經》云「能觀心性，名爲上
<lb n="0685c19" ed="T"/>定。上定者，第一義定。」證心是體。《大經》云：「夫
<lb n="0685c20" ed="T"/>有心者，皆當得三菩提。」心是宗也。《遺敎》云：
<lb n="0685c21" ed="T"/>「制心一處，無事不辦。」心是用也。《釋論》云：「三
<lb n="0685c22" ed="T"/>界無別法，唯是一心作。」心能地獄、心能天堂，
<lb n="0685c23" ed="T"/>心能凡夫、心能賢聖。覺觀心是語本，以心分
<lb n="0685c24" ed="T"/>別於心，證心是敎相也。</p><p xml:id="pT33p0685c2410" cb:place="inline">觀心生起者，以心
<lb n="0685c25" ed="T"/>觀心，由能觀心，有所觀境。以觀契境故，從
<lb n="0685c26" ed="T"/>心得解脫故。若一心得解脫，能令一切數
<lb n="0685c27" ed="T"/>皆得解脫故。分別心王、心數，同起、偏起等，
<lb n="0685c28" ed="T"/>卽是敎相故。</p><p xml:id="pT33p0685c2806" cb:place="inline">觀心開合者，心是諸法之本，心
<lb n="0685c29" ed="T"/>卽總也。別說有三種心：煩惱心是三支；苦果
<pb n="0686a" ed="T" xml:id="T33.1716.0686a"/>
<lb n="0686a01" ed="T"/>心是七支；業心是二支。苦心卽法身，是心體；
<lb n="0686a02" ed="T"/>煩惱心卽般若，是心宗；業心卽解脫，是心用：
<lb n="0686a03" ed="T"/>卽開心爲三也。分別十二因緣心生，卽有
<lb n="0686a04" ed="T"/>六道差降。分別心滅，卽有四聖高下，是爲
<lb n="0686a05" ed="T"/>敎相兼於開合也。</p><p xml:id="pT33p0686a0508" cb:place="inline">觀心料簡者。</p><p xml:id="pT33p0686a0513" cb:place="inline">問：</p><p xml:id="pT33p0686a0514" cb:place="inline">事解已
<lb n="0686a06" ed="T"/>足，何煩觀心？</p><p xml:id="pT33p0686a0606" cb:place="inline">答：</p><p xml:id="pT33p0686a0607" cb:place="inline">《大論》云「佛爲信行人，以樹
<lb n="0686a07" ed="T"/>爲喩；爲法行人，以身爲喩。」今亦如是，爲
<lb n="0686a08" ed="T"/>文字人，約事解釋；爲坐禪人，作觀心解。又
<lb n="0686a09" ed="T"/>《論》作四句評「有慧無多聞，是不知實相，
<lb n="0686a10" ed="T"/>譬如大闇中，有目無所見；多聞無智慧，亦
<lb n="0686a11" ed="T"/>不知實相，譬如大明中，有燈而無照；多聞
<lb n="0686a12" ed="T"/>利智慧，是所說應受；無聞無智慧，是名人
<lb n="0686a13" ed="T"/>身牛。」今使聞、慧兼修，義、觀雙擧，《百論》有盲
<lb n="0686a14" ed="T"/>跛之譬，《牟子》有說行之義。《華嚴》云「譬如貧
<lb n="0686a15" ed="T"/>窮人，日夜數他寶，自無半錢分」，偏聞之失
<lb n="0686a16" ed="T"/>也。下文云「未得謂得，未證謂證」，偏觀之失也。
<lb n="0686a17" ed="T"/>何者？視聽馳散，如風中燈，照物不了。但貴
<lb n="0686a18" ed="T"/>耳入口出，都不治心，自是陵人，增見長
<lb n="0686a19" ed="T"/>非，把刃自傷，解牽惡道，由其不習觀也。
<lb n="0686a20" ed="T"/>若觀心人，謂卽心而是，已則均佛。都不尋
<lb n="0686a21" ed="T"/>經論，墮增上慢，此則抱炬自燒，行牽惡道，
<lb n="0686a22" ed="T"/>由不習聞也。若欲免貧窮，當勤三觀；欲
<lb n="0686a23" ed="T"/>免上慢，當聞六卽。世間相常住，理卽也。
<lb n="0686a24" ed="T"/>於諸過去佛，若有聞一句，名字卽也。深信
<lb n="0686a25" ed="T"/>隨喜，觀行卽也。六根淸淨，相似卽也。安住實
<lb n="0686a26" ed="T"/>智中，分證卽也。唯佛與佛究盡實相，究竟卽
<lb n="0686a27" ed="T"/>也。修心內觀，則有法財；正信外聞，無復上
<lb n="0686a28" ed="T"/>慢。眼慧明聞，具足利益，何得不觀解耶？</p>
<lb n="0686a29" ed="T"/><cb:juan n="001a" fun="close"><cb:jhead>妙法蓮華經玄義卷第一上</cb:jhead></cb:juan>
<pb n="0686b" ed="T" xml:id="T33.1716.0686b"/>
<lb n="0686b01" ed="T"/>
<lb n="0686b02" ed="T"/><cb:juan n="001b" fun="open"><cb:mulu n="1b" type="卷">一下</cb:mulu><cb:jhead>妙法蓮華經玄義卷第一下</cb:jhead></cb:juan>
<lb n="0686b03" ed="T"/>
<lb n="0686b04" ed="T"/><byline cb:type="author">天台智者大師說</byline>
<lb n="0686b05" ed="T"/><p xml:id="pT33p0686b0501">七、會異者。</p><p xml:id="pT33p0686b0505" cb:place="inline">問：</p><p xml:id="pT33p0686b0506" cb:place="inline">佛有所說，依四悉檀。今解五
<lb n="0686b06" ed="T"/>義，與彼會不？</p><p xml:id="pT33p0686b0606" cb:place="inline">答：</p><p xml:id="pT33p0686b0607" cb:place="inline">此義今當說，先對五章，次
<lb n="0686b07" ed="T"/>解四悉檀。世界悉檀對釋名。名該一部，世
<lb n="0686b08" ed="T"/>界亦冠於三。第一義對體，最分明。爲人對
<lb n="0686b09" ed="T"/>宗，宗論因果，爲人生善，義同。對治對用，用
<lb n="0686b10" ed="T"/>破疑滯，與治病事齊。分別悉檀對敎相，
<lb n="0686b11" ed="T"/>敎相如後說。</p><p xml:id="pT33p0686b1106" cb:place="inline">問：何不次第？</p><p xml:id="pT33p0686b1111" cb:place="inline">答：</p><p xml:id="pT33p0686b1112" cb:place="inline">悉檀是佛智
<lb n="0686b12" ed="T"/>慧，對利鈍緣則成四種。利人聞世界解第
<lb n="0686b13" ed="T"/>一義，此對釋名辨體卽足。若鈍人未悟，更
<lb n="0686b14" ed="T"/>須爲人生善、對治破惡，乃入第一義，則具用
<lb n="0686b15" ed="T"/>四也。五重玄義，意兼利鈍。四悉檀法，專爲
<lb n="0686b16" ed="T"/>鈍者，對義是同，次第則異。</p><p xml:id="pT33p0686b1611" cb:place="inline">問：《論》專釋《大品》，不
<lb n="0686b17" ed="T"/>涉《法華》，何得指彼悉檀通此五義？《中論》通
<lb n="0686b18" ed="T"/>申諸經，何意不用？</p><p xml:id="pT33p0686b1808" cb:place="inline">答：</p><p xml:id="pT33p0686b1809" cb:place="inline">《釋論》云「四悉檀攝八
<lb n="0686b19" ed="T"/>萬法藏、十二部經」，《法華》何得不預耶！《中論》通
<lb n="0686b20" ed="T"/>申，理宜須用。若具引論，博而未巧。今取論
<lb n="0686b21" ed="T"/>題，申於五章，「中」字申體，「觀」字申宗，「論」字申
<lb n="0686b22" ed="T"/>用。《纓珞》云「破法方便、立法方便、利益衆生方
<lb n="0686b23" ed="T"/>便。」《論》有研覈、破執，立三寶、四諦，得四沙門
<lb n="0686b24" ed="T"/>果，故知「論」字申用。中觀理不可思議，申「妙」。
<lb n="0686b25" ed="T"/>觀境是權實，申「法」。觀智是因果，申「蓮華」。觀詮，
<lb n="0686b26" ed="T"/>申「經」。論之三字，合四悉檀，以對五義，通申
<lb n="0686b27" ed="T"/>意顯。若更以論申餘經者，取偈初句申三
<lb n="0686b28" ed="T"/>藏，次句申通，次句申別，次句申圓。《法華》又
<lb n="0686b29" ed="T"/>爲第四句所申也。豈止兩論申此五章，五
<pb n="0686c" ed="T" xml:id="T33.1716.0686c"/>
<lb n="0686c01" ed="T"/>章通申諸經論也。</p><p xml:id="pT33p0686c0108" cb:place="inline">次解四悉檀爲十重：</p>
<lb n="0686c02" ed="T"/><p xml:id="pT33p0686c0201">　一、釋名　二、辨相　三、釋成
<lb n="0686c03" ed="T"/>　四、對諦　五、起敎觀　六、說默
<lb n="0686c04" ed="T"/>　七、用不用　八、權實　九、開顯
<lb n="0686c05" ed="T"/>　十、通經</p>
<lb n="0686c06" ed="T"/><p xml:id="pT33p0686c0601">釋名者，悉檀，天竺語。一云：此無翻，例如脩
<lb n="0686c07" ed="T"/>多羅多含；一云：翻爲宗、成、墨、印、實、成就、究竟
<lb n="0686c08" ed="T"/>等，莫知孰是。《地持･菩提分品》說：「一切行無
<lb n="0686c09" ed="T"/>常，一切行苦，一切法無我，涅槃寂滅，是名四
<lb n="0686c10" ed="T"/>優檀那。」此翻爲印，亦翻爲宗。印是楷定，不
<lb n="0686c11" ed="T"/>可改易。佛菩薩具此法，復以傳敎，此就敎
<lb n="0686c12" ed="T"/>釋印。如經世智所說，有無無二此法楷定，
<lb n="0686c13" ed="T"/>以此傳授，經過去寂默諸牟尼尊展轉相傳，
<lb n="0686c14" ed="T"/>此就行釋印也。經增上、踊出，乃至出第一有，
<lb n="0686c15" ed="T"/>最上，衆共歸仰，世間所無，此釋宗義。彼明
<lb n="0686c16" ed="T"/>文了義釋優檀那，諸師何得用宗印翻四
<lb n="0686c17" ed="T"/>悉檀？如此旣謬，餘翻亦叵信。南岳師，例「大
<lb n="0686c18" ed="T"/>涅槃」，梵、漢兼稱。「悉」是此言，「檀」是梵語，悉之言
<lb n="0686c19" ed="T"/>遍，檀翻爲施。佛以四法，遍施衆生，故言悉
<lb n="0686c20" ed="T"/>檀也。</p><p xml:id="pT33p0686c2003" cb:place="inline">二、辨相者，世界如車，輪、輻、軸、輞和合
<lb n="0686c21" ed="T"/>故有車，無別車也。五衆和合故有人，無別
<lb n="0686c22" ed="T"/>人也。若無人者，佛是實語人，云何言：「我見
<lb n="0686c23" ed="T"/>六道衆生」？當知有人。</p><p xml:id="pT33p0686c2309" cb:place="inline">人者，世界故有，非第
<lb n="0686c24" ed="T"/>一義；第一義可是實，餘不應實。答：各各實。
<lb n="0686c25" ed="T"/>如如法性等，世界故無，第一義故有。人等，第一
<lb n="0686c26" ed="T"/>義故無，世界故有。有於五陰、十二入、十八界，
<lb n="0686c27" ed="T"/>一切名相隔別，名爲世界。外人迷此世界，
<lb n="0686c28" ed="T"/>不達法相，或計無因緣有世界，或計邪因
<lb n="0686c29" ed="T"/>緣有世界。大聖隨順衆生所欲樂聞，分別
<pb n="0687a" ed="T" xml:id="T33.1716.0687a"/>
<lb n="0687a01" ed="T"/>爲說正因緣世界法，令得世間正見，是名
<lb n="0687a02" ed="T"/>世界悉檀相。</p><p xml:id="pT33p0687a0206" cb:place="inline">二、各各爲人悉檀者，大聖觀人
<lb n="0687a03" ed="T"/>心而爲說法，人心各各不同，於一事中或
<lb n="0687a04" ed="T"/>聽或不聽。如雜業故，雜生世間，得雜觸雜
<lb n="0687a05" ed="T"/>受。更有《破群那經》說無人得觸，無人得受。
<lb n="0687a06" ed="T"/>爲二人疑後世，不信罪福，墮斷常中，故
<lb n="0687a07" ed="T"/>作此說。此意傍爲破執，正是生信。增長善
<lb n="0687a08" ed="T"/>根，施其善法也。故名各各爲人悉檀。</p><p xml:id="pT33p0687a0815" cb:place="inline">三、對
<lb n="0687a09" ed="T"/>治悉檀者，有法對治則有、實性則無。對治者：
<lb n="0687a10" ed="T"/>貪欲多，敎觀不淨；瞋恚多，敎修慈心；愚癡
<lb n="0687a11" ed="T"/>多，敎觀因緣。對治惡病，說此法藥，遍施衆
<lb n="0687a12" ed="T"/>生，故名對治悉檀相也。</p><p xml:id="pT33p0687a1210" cb:place="inline">四、第一義悉檀者，
<lb n="0687a13" ed="T"/>有二種：一、不可說；二、可說。不可說者，卽是
<lb n="0687a14" ed="T"/>諸佛、辟支佛、羅漢所得眞實法。引偈云：「言論
<lb n="0687a15" ed="T"/>盡竟，心行亦訖，不生不滅，法如涅槃。」說諸行
<lb n="0687a16" ed="T"/>處，名世界；說不行處，名第一義。二、約可
<lb n="0687a17" ed="T"/>說者，一切實、一切不實、一切亦實亦不實、一
<lb n="0687a18" ed="T"/>切非實非不實，皆名諸法之實相。佛於如是
<lb n="0687a19" ed="T"/>等處處經中說第一義悉檀相，此亦是一家
<lb n="0687a20" ed="T"/>明四門入實之意。故《中論》云：「爲向道人說
<lb n="0687a21" ed="T"/>四句，如快馬見鞭影卽入正路。」若聞四句，
<lb n="0687a22" ed="T"/>心生取著，皆是戲論，豈第一義耶？</p><p xml:id="pT33p0687a2214" cb:place="inline">私十五番
<lb n="0687a23" ed="T"/>釋其相令易解：隨說事理，聞者適悅是世
<lb n="0687a24" ed="T"/>界；舊善心生是爲人；新惡除遣是對治；得
<lb n="0687a25" ed="T"/>悟聖道是第一義。</p><p xml:id="pT33p0687a2508" cb:place="inline">雙說假、實，是世界。《論》：「輪
<lb n="0687a26" ed="T"/>輻軸輞故有車，五陰和合故有人。」</p><p xml:id="pT33p0687a2614" cb:place="inline">單說假
<lb n="0687a27" ed="T"/>人卽爲人。《論》：「或說有人，或說無人。」單說實
<lb n="0687a28" ed="T"/>法卽對治。《論》：「對治則有，實性則無。」雙非假
<lb n="0687a29" ed="T"/>實卽第一義。《論》：「言語道斷，心行亦訖。」<note place="inline">云云</note>。</p><p xml:id="pT33p0687a2917" cb:place="inline">因
<pb n="0687b" ed="T" xml:id="T33.1716.0687b"/>
<lb n="0687b01" ed="T"/>緣和合，有善人、惡人之異，是世界；善緣和合
<lb n="0687b02" ed="T"/>有善人，是爲人；惡緣和合有惡人，是對治；
<lb n="0687b03" ed="T"/>雙非善惡，是第一義。</p><p xml:id="pT33p0687b0309" cb:place="inline">五陰實法隔歷，是世界；
<lb n="0687b04" ed="T"/>從善五陰生善五陰，是爲人；以善五陰破
<lb n="0687b05" ed="T"/>惡五陰，是對治；無漏五陰，是第一義。</p><p xml:id="pT33p0687b0515" cb:place="inline">善法惡
<lb n="0687b06" ed="T"/>法異，是世界；說今善法生後善法，是爲人；
<lb n="0687b07" ed="T"/>以今善法破今惡法，是對治；非善非惡，是
<lb n="0687b08" ed="T"/>第一義。</p><p xml:id="pT33p0687b0804" cb:place="inline">問曰：人通善惡，何得言生善是爲
<lb n="0687b09" ed="T"/>人？</p><p xml:id="pT33p0687b0902" cb:place="inline">答：善業爲人所乘，令生其善，故言爲人。</p>
<lb n="0687b10" ed="T"/><p xml:id="pT33p0687b1001">問：爲人生善，秖應生善，那復斷惡？答：爲人
<lb n="0687b11" ed="T"/>者，生善是舊、是正，斷惡是傍、是新。治中、治惡
<lb n="0687b12" ed="T"/>是舊、是正，生善是新、是傍<note place="inline">云云</note>。</p><p xml:id="pT33p0687b1213" cb:place="inline">三世隔別是世
<lb n="0687b13" ed="T"/>界；來世是爲人；現世是對治；非三世是第一
<lb n="0687b14" ed="T"/>義。</p><p xml:id="pT33p0687b1402" cb:place="inline">四善根內、外凡隔別是世界；煗、頂是爲人；
<lb n="0687b15" ed="T"/>總、別念處是對治；世第一法近眞是第一義。</p>
<lb n="0687b16" ed="T"/><p xml:id="pT33p0687b1601">見道、脩道異是世界；見道是爲人；脩道是對
<lb n="0687b17" ed="T"/>治；無學道是第一義。</p><p xml:id="pT33p0687b1709" cb:place="inline">非學、非無學是世界；見
<lb n="0687b18" ed="T"/>學是爲人；修學是對治；無學是第一義。</p><p xml:id="pT33p0687b1816" cb:place="inline">世界
<lb n="0687b19" ed="T"/>悉檀中有爲人，爲人中有對治，對治中有
<lb n="0687b20" ed="T"/>第一義，第一義中無三悉檀<note place="inline">云云</note>。</p><p xml:id="pT33p0687b2014" cb:place="inline">一悉檀通
<lb n="0687b21" ed="T"/>有四悉檀，《論》云：「陰入界隔別，是世界；因緣和
<lb n="0687b22" ed="T"/>合故有人，是爲人；正世界破邪世界，是對
<lb n="0687b23" ed="T"/>治；聞正世界得悟入，是第一義。」</p><p xml:id="pT33p0687b2313" cb:place="inline">爲人有四
<lb n="0687b24" ed="T"/>者：雜業因緣得雜觸、雜受，是世界；於一事
<lb n="0687b25" ed="T"/>中或聽，是爲人；或不聽，是對治；無人得觸、
<lb n="0687b26" ed="T"/>無人得受，是第一義。</p><p xml:id="pT33p0687b2609" cb:place="inline">對治中有四者：佛三
<lb n="0687b27" ed="T"/>種法治人心病，藥病異故，是世界；治人是爲
<lb n="0687b28" ed="T"/>人；對病是對治；實性則無，是第一義。</p><p xml:id="pT33p0687b2815" cb:place="inline">第一義
<lb n="0687b29" ed="T"/>中四者：一切實，乃至四句，是世界；佛、支佛心
<pb n="0687c" ed="T" xml:id="T33.1716.0687c"/>
<lb n="0687c01" ed="T"/>中所得法豈非理善，是爲人；一切語論、一切
<lb n="0687c02" ed="T"/>見、一切著皆可破，一切不能通，第一義能
<lb n="0687c03" ed="T"/>通，是對治；言語道斷，法如涅槃，是第一義。</p><p xml:id="pT33p0687c0317" cb:place="inline">又
<lb n="0687c04" ed="T"/>通作者，四悉檀不同，通是世界悉檀也；四悉
<lb n="0687c05" ed="T"/>遍化衆生，通是爲人；四悉檀皆破邪，通是對
<lb n="0687c06" ed="T"/>治；隨聞一種皆能悟道，通是第一義也。</p><p xml:id="pT33p0687c0616" cb:place="inline">別
<lb n="0687c07" ed="T"/>作者，約苦集諦，明世界；約道諦能治，明爲
<lb n="0687c08" ed="T"/>人；約道諦所治，明對治；約滅諦，明第一
<lb n="0687c09" ed="T"/>義。</p><p xml:id="pT33p0687c0902" cb:place="inline">問：依《論》解相已足，何用多釋？答：《論》云：「四
<lb n="0687c10" ed="T"/>悉檀攝八萬四千法藏」，私約十五法分別，何
<lb n="0687c11" ed="T"/>咎！</p><p xml:id="pT33p0687c1102" cb:place="inline">三、釋成者，四悉檀，是龍樹所說；四隨，《禪經》
<lb n="0687c12" ed="T"/>佛所說。今以經成論，於義彌明。所謂隨樂
<lb n="0687c13" ed="T"/>欲、隨便宜、隨對治、隨第一義。樂欲從因得
<lb n="0687c14" ed="T"/>名，世界從果立稱。《釋論》云：「一切善惡，欲爲
<lb n="0687c15" ed="T"/>其本。」《淨名》云：「先以欲鉤牽，後令入佛道。」佛
<lb n="0687c16" ed="T"/>經擧脩因之相，論明得果之相。擧隨樂欲，
<lb n="0687c17" ed="T"/>釋成世界悉檀也。隨便宜者，隨行人所宜之
<lb n="0687c18" ed="T"/>法。各各爲人者，是化主鑒機，照其可否。《論》
<lb n="0687c19" ed="T"/>云：「於一事中，或聽、或不聽，宜聽、不宜不聽。」
<lb n="0687c20" ed="T"/>如金師子宜數息，浣衣子宜不淨。《經》擧行
<lb n="0687c21" ed="T"/>者之堪宜，《論》明化主之鑒照，以釋成也。餘兩
<lb n="0687c22" ed="T"/>種，經論名義同<note place="inline">云云</note>。</p><p xml:id="pT33p0687c2209" cb:place="inline">四、對諦者，直對一番四
<lb n="0687c23" ed="T"/>諦，如前說。廣對四種四諦者，四種四諦，一
<lb n="0687c24" ed="T"/>一以四悉檀對之。復總對者，生滅四諦對
<lb n="0687c25" ed="T"/>世界，無生四諦對爲人，無量四諦對對治，
<lb n="0687c26" ed="T"/>無作四諦對第一義。</p><p xml:id="pT33p0687c2609" cb:place="inline">五、起觀敎。幽微之理，非
<lb n="0687c27" ed="T"/>觀不明；契理之觀，非悉檀不起。脩從假入
<lb n="0687c28" ed="T"/>空觀時，先觀正因緣法。此法內、外、親、疎隔
<lb n="0687c29" ed="T"/>別，若不殷勤、樂欲，則所習不成，必須曉夜
<pb n="0688a" ed="T" xml:id="T33.1716.0688a"/>
<lb n="0688a01" ed="T"/>精勤、欣悅、無<anchor xml:id="nkr_note_add_0688a0101" n="0688a0101"/><anchor xml:id="beg0688a0101" n="0688a0101"/><g ref="#CB04482">𣀇</g><anchor xml:id="end0688a0101"/>，此卽世界悉檀起初觀也。
<lb n="0688a02" ed="T"/>若欲觀假入空，須識爲人便宜。若宜修
<lb n="0688a03" ed="T"/>觀，卽用擇、精進、喜三覺分起之。若宜修
<lb n="0688a04" ed="T"/>止，則用除、捨、定三覺分起之。念通兩處，是
<lb n="0688a05" ed="T"/>爲隨宜，善心則發。若有沈、浮之病，須用對
<lb n="0688a06" ed="T"/>治悉檀。若心沈時，念、擇、進、喜治之。若心浮時，
<lb n="0688a07" ed="T"/>念、捨、除、定治之。若善用爲人，善根則厚。若
<lb n="0688a08" ed="T"/>善用對治，煩惱則薄。於七覺中，隨依一覺，
<lb n="0688a09" ed="T"/>怳然如失。卽依此覺分研修，能發眞明，見
<lb n="0688a10" ed="T"/>第一義。是爲用四悉檀，起從假入空觀，成
<lb n="0688a11" ed="T"/>一切智，發慧眼也。若從空入假觀，巧用四
<lb n="0688a12" ed="T"/>悉檀，取道種智，法眼亦如是。若修中道第
<lb n="0688a13" ed="T"/>一義觀，巧用四悉檀，取一切種智，佛眼亦如
<lb n="0688a14" ed="T"/>是。若一心三觀，巧用亦如是。</p><p xml:id="pT33p0688a1412" cb:place="inline">起敎者，《大論》
<lb n="0688a15" ed="T"/>云：「佛常樂默然，不樂說法。」《淨名》亦論杜口。
<lb n="0688a16" ed="T"/>此經云：「不可以言宣」，《大經》云：「生生不可說，
<lb n="0688a17" ed="T"/>乃至不生不生不可說」，又云：「亦可得說，十因
<lb n="0688a18" ed="T"/>緣法爲生作因。」亦可得說十因緣者：從無
<lb n="0688a19" ed="T"/>明至有，此十成於衆生，具四根性，能感如
<lb n="0688a20" ed="T"/>來，說四種法。若十因緣所成衆生有下品樂
<lb n="0688a21" ed="T"/>欲，能生界內事善，拙度破惑，析法入空；
<lb n="0688a22" ed="T"/>具此因緣者，如來則轉生滅四諦法輪，起
<lb n="0688a23" ed="T"/>三藏敎也。若十因緣法所成衆生有中品樂
<lb n="0688a24" ed="T"/>欲，能生界內理善，巧度破惑，體法入空；具
<lb n="0688a25" ed="T"/>此因緣者，如來則轉無生四諦法輪，起通
<lb n="0688a26" ed="T"/>敎也。若十因緣所成衆生有上品樂欲，能
<lb n="0688a27" ed="T"/>生界外事善，歷別破惑，次第入中；具此因
<lb n="0688a28" ed="T"/>緣者，如來則轉無量四諦法輪，起別敎也。
<lb n="0688a29" ed="T"/>若十因緣所成衆生有上上品樂欲，能生界
<pb n="0688b" ed="T" xml:id="T33.1716.0688b"/>
<lb n="0688b01" ed="T"/>外理善，一破惑一切破惑，圓頓入中；具此
<lb n="0688b02" ed="T"/>因緣者，如來則轉無作四諦法輪，起圓敎
<lb n="0688b03" ed="T"/>也。</p><p xml:id="pT33p0688b0302" cb:place="inline">復次一一敎中，各各有十二部經，亦用
<lb n="0688b04" ed="T"/>悉檀起之。若十因緣法所成衆生樂聞正
<lb n="0688b05" ed="T"/>因緣世界事，如來則爲直說陰、界、入等假實
<lb n="0688b06" ed="T"/>之法，是名脩多羅。或四、五、六、七、八、九言偈，重
<lb n="0688b07" ed="T"/>頌世界陰、入等事，是名祇夜。或直記衆生
<lb n="0688b08" ed="T"/>未來事，乃至記鴿、雀成佛等，是名和伽羅
<lb n="0688b09" ed="T"/>那。或孤起偈，說世界陰、入等事，是名伽陀。
<lb n="0688b10" ed="T"/>或無人問，自說世界事，是名優陀那。或約
<lb n="0688b11" ed="T"/>世界不善事而結禁戒，是名尼陀那。或以
<lb n="0688b12" ed="T"/>譬喩說世界事，是名阿波陀那。或說本昔
<lb n="0688b13" ed="T"/>世界事，是名伊帝目多伽。或說本昔受生
<lb n="0688b14" ed="T"/>事，是名闍陀伽。或說世界廣大事，是名毘
<lb n="0688b15" ed="T"/>佛略。或說世界未曾有事，是名阿浮陀達磨。
<lb n="0688b16" ed="T"/>或問難世界事，是名優波提舍。此是世界悉
<lb n="0688b17" ed="T"/>檀，爲悅衆生故起十二部經，或作十二種
<lb n="0688b18" ed="T"/>說生衆生善，或作十二種說破衆生惡，或
<lb n="0688b19" ed="T"/>作十二種說令衆生悟，是名四悉檀起三
<lb n="0688b20" ed="T"/>藏十二部經。</p><p xml:id="pT33p0688b2006" cb:place="inline">若十因緣法所成衆生樂聞空
<lb n="0688b21" ed="T"/>者，直爲說五陰、十二入、十八界，無不卽空。
<lb n="0688b22" ed="T"/>或四、五、六、七、八、九言偈重頌，陰、界、入卽空。或
<lb n="0688b23" ed="T"/>說能達陰、入、界卽空者，便與授記。或孤然
<lb n="0688b24" ed="T"/>說陰、界、入卽空。或無問自說陰、界、入卽空。或
<lb n="0688b25" ed="T"/>說知陰、界、入卽空，名爲禁戒。或擧如幻、如
<lb n="0688b26" ed="T"/>化等，喩陰、界、入卽空。或說本昔世間、國土
<lb n="0688b27" ed="T"/>卽空。或說本生陰、界、入卽空。或說卽空廣
<lb n="0688b28" ed="T"/>大。或說陰、入、界卽空希有。或難問陰、界、入卽
<lb n="0688b29" ed="T"/>空。是爲隨樂欲世界悉檀，起通敎十二部
<pb n="0688c" ed="T" xml:id="T33.1716.0688c"/>
<lb n="0688c01" ed="T"/>經，或作十二種說卽空生善，或作十二種說
<lb n="0688c02" ed="T"/>卽空破惡，或作十二種說卽空令悟理，是
<lb n="0688c03" ed="T"/>爲四悉檀起通敎十二部經也。</p><p xml:id="pT33p0688c0313" cb:place="inline">若有十因
<lb n="0688c04" ed="T"/>緣法所成衆生樂聞一切世界，一切陰、界、入，
<lb n="0688c05" ed="T"/>及不可說世界，不可說陰、界、入等事者，如來
<lb n="0688c06" ed="T"/>卽直說一切正世界及陰、入等，一切翻覆世
<lb n="0688c07" ed="T"/>界及陰、入等，一切仰世界及陰、入等，一切倒
<lb n="0688c08" ed="T"/>住世界及陰、入等，一切穢國、一切淨國、一切
<lb n="0688c09" ed="T"/>凡國、一切聖國，如是等種種世界，不可說世
<lb n="0688c10" ed="T"/>界，種種陰、入、界，不可說陰、入、界<note place="inline">云云</note>。或作四
<lb n="0688c11" ed="T"/>言，乃至九言偈重頌，或孤起偈，或能知國土
<lb n="0688c12" ed="T"/>陰、入、界者，卽與記成佛。或能知者，卽具禁戒。
<lb n="0688c13" ed="T"/>或譬喩說，或說昔國土事。或說昔受生事。
<lb n="0688c14" ed="T"/>或說廣大事。或說希有事。或說論議事。如
<lb n="0688c15" ed="T"/>是等十二種說悅其樂欲，或生其善，或破
<lb n="0688c16" ed="T"/>其惡，或令悟入，是名四悉檀起別敎十二
<lb n="0688c17" ed="T"/>部經。</p><p xml:id="pT33p0688c1703" cb:place="inline">若十因緣所成衆生樂聞不可說國土、
<lb n="0688c18" ed="T"/>不可說陰界入，皆是眞如實相，卽直說一切
<lb n="0688c19" ed="T"/>國土依、正卽是常寂光；一切陰、入卽是菩提，
<lb n="0688c20" ed="T"/>離是無菩提；一色、一香無非中道，離是無
<lb n="0688c21" ed="T"/>別中道；眼、耳、鼻、舌、皆是寂靜門，離此無別寂
<lb n="0688c22" ed="T"/>靜門。或作偈重頌，或作孤起偈，或作無問
<lb n="0688c23" ed="T"/>自說，或知者與記，或知者具戒，或作譬說，
<lb n="0688c24" ed="T"/>或指昔世界，或指本生，或說廣大，或說希
<lb n="0688c25" ed="T"/>有，或作論議。是爲赴樂欲世界悉檀，起圓
<lb n="0688c26" ed="T"/>敎十二部經，或作十二種說生妙善，或作
<lb n="0688c27" ed="T"/>十二種說頓破惡，或作十二種說頓會理，
<lb n="0688c28" ed="T"/>是爲四悉檀起圓敎十二部經。</p><p xml:id="pT33p0688c2813" cb:place="inline">復次，用別、圓
<lb n="0688c29" ed="T"/>兩種四悉檀說十二部經者，是起華嚴敎
<pb n="0689a" ed="T" xml:id="T33.1716.0689a"/>
<lb n="0689a01" ed="T"/>也。但用一番四悉檀說十二部經者，是起
<lb n="0689a02" ed="T"/>三藏敎也。若用四番四悉檀說十二部經
<lb n="0689a03" ed="T"/>者，是起方等敎也。若用三番四悉檀說十
<lb n="0689a04" ed="T"/>二部經者，是起般若敎也。若但用一番四
<lb n="0689a05" ed="T"/>悉檀說十二部經者，是起法華敎也。《大論》
<lb n="0689a06" ed="T"/>云：「四悉檀攝十二部經」，其義如是。《地持》云：
<lb n="0689a07" ed="T"/>「菩薩入摩得勒伽，造不顚倒論，爲令正法
<lb n="0689a08" ed="T"/>得久住禪而作論也。」菩薩住是禪，觀衆生
<lb n="0689a09" ed="T"/>於佛去世後，根、緣不同，作論通經。天親用
<lb n="0689a10" ed="T"/>兩番四悉檀造《地論》，通華嚴。舍利弗用初
<lb n="0689a11" ed="T"/>番四悉檀造《毘曇》，五百羅漢造《毘婆沙》，通
<lb n="0689a12" ed="T"/>三藏，見有得道意也。訶黎跋摩亦用初番
<lb n="0689a13" ed="T"/>四悉檀造《成實論》，通三藏，見空得道意
<lb n="0689a14" ed="T"/>也。迦栴延亦用初番四悉檀造《毘勒論》，通
<lb n="0689a15" ed="T"/>三藏，見空有得道意也。龍樹用四番四悉
<lb n="0689a16" ed="T"/>檀造《中論》，三番正通大乘，一番傍通三藏。
<lb n="0689a17" ed="T"/>彌勒用二番四悉檀造《地持》，通華嚴。無著
<lb n="0689a18" ed="T"/>亦用二番四悉檀造《攝大乘》。龍樹用三番
<lb n="0689a19" ed="T"/>四悉檀造《大智度》，通《大品》。天親用一番四
<lb n="0689a20" ed="T"/>悉檀，通《法華》。世人傳，天親、龍樹各作《涅槃
<lb n="0689a21" ed="T"/>論》，未來此土，準例可知。又，五通神仙種種
<lb n="0689a22" ed="T"/>諸論，釋天善論，大梵出欲論，皆用初番悉
<lb n="0689a23" ed="T"/>檀，方便利益意也。《書》云：「文行誠信，定禮刪
<lb n="0689a24" ed="T"/>詩，垂裕得昆。」卽世界也。「官人以德，賞延于
<lb n="0689a25" ed="T"/>世。」卽爲人也。「叛而伐之，刑故無小。」卽對治
<lb n="0689a26" ed="T"/>也。「政在淸靜，道合天心，人王無上。」卽是世
<lb n="0689a27" ed="T"/>間第一義悉檀也。</p><p xml:id="pT33p0689a2708" cb:place="inline">六、起聖說、聖默者。《思益》云：
<lb n="0689a28" ed="T"/>「佛吿諸比丘：汝等當行二事，若聖說法、若
<lb n="0689a29" ed="T"/>聖默然。」聖說如上辨。聖默然者，夫四種四諦
<pb n="0689b" ed="T" xml:id="T33.1716.0689b"/>
<lb n="0689b01" ed="T"/>並是三乘聖人所證之法，非下凡所知，故不
<lb n="0689b02" ed="T"/>可說；假令說之，如爲盲人設燭，何益無
<lb n="0689b03" ed="T"/>目者乎！故不可說，名聖默然。華嚴中數世界，
<lb n="0689b04" ed="T"/>不可說、不可說，明理極不可說、不可說。約無
<lb n="0689b05" ed="T"/>量、無作兩番四諦，不生生、不生不生法，明不
<lb n="0689b06" ed="T"/>可說。不可說，名聖默然。若三藏中，憍陳如比
<lb n="0689b07" ed="T"/>丘最初獲得眞實之知見，寂然無聲字。身
<lb n="0689b08" ed="T"/>子云：「吾聞解脫之中，無有言說者。」是約生
<lb n="0689b09" ed="T"/>滅四諦生生之法，明不可說。不可說，名聖
<lb n="0689b10" ed="T"/>默然。《淨名》杜口，《大集》無言菩薩不可智知，
<lb n="0689b11" ed="T"/>不可識識，言語道斷，心行亦訖，不生不滅，法
<lb n="0689b12" ed="T"/>如涅槃。此約四番四諦不可說。不可說，名
<lb n="0689b13" ed="T"/>聖默然。若《大品》句句悉不可得。不可得者，不
<lb n="0689b14" ed="T"/>可以身得，不可以心得，不可以口得。此
<lb n="0689b15" ed="T"/>約三番四諦，生、不生、不生生、不生不生法，明
<lb n="0689b16" ed="T"/>不可得。不可得，故不可說。不可說，名聖默然。
<lb n="0689b17" ed="T"/>此經明「止止不須說，我法妙難思」；「是法不
<lb n="0689b18" ed="T"/>可示，言辭相寂滅」，不可以言宣，非思量分
<lb n="0689b19" ed="T"/>別之所能解。此約無作四諦，不生不生法，
<lb n="0689b20" ed="T"/>明不可說。不可說故，名聖默然。</p><p xml:id="pT33p0689b2013" cb:place="inline">問：爲樂他
<lb n="0689b21" ed="T"/>故，有聖說法；爲自樂故，名聖默然。默然則
<lb n="0689b22" ed="T"/>不益他？</p><p xml:id="pT33p0689b2204" cb:place="inline">答：正爲自樂，傍亦益他。若人厭文，
<lb n="0689b23" ed="T"/>不好言語，爲悅是人，故聖默然。如《律》中：
<lb n="0689b24" ed="T"/>爲福他故受供，聖則默然。如脇比丘，對破
<lb n="0689b25" ed="T"/><name role="" type="person">馬鳴</name>，是故默然。如佛結跏正念，身心不動，
<lb n="0689b26" ed="T"/>令無量人得悟道跡。是故默然，皆是四悉
<lb n="0689b27" ed="T"/>檀，起此默然，利益一切，何謂無益！</p><p xml:id="pT33p0689b2714" cb:place="inline">問：</p><p xml:id="pT33p0689b2715" cb:place="inline">《論》云：
<lb n="0689b28" ed="T"/>「四悉檀攝八萬四千法藏」，其相云何？</p><p xml:id="pT33p0689b2815" cb:place="inline">答：</p><p xml:id="pT33p0689b2816" cb:place="inline">《賢劫
<lb n="0689b29" ed="T"/>經》云：「從佛初發心去，乃至分舍利，凡三百
<pb n="0689c" ed="T" xml:id="T33.1716.0689c"/>
<lb n="0689c01" ed="T"/>五十法門，一一門各有六度，合二千一百度。
<lb n="0689c02" ed="T"/>用是度，對破四分煩惱，合成八千四百。約
<lb n="0689c03" ed="T"/>一變爲十，合八萬四千也。」若作八萬四千法
<lb n="0689c04" ed="T"/>藏名，是世界悉檀攝。若作八萬四千塵勞
<lb n="0689c05" ed="T"/>門名，爲人悉檀攝；八萬四千三昧、八萬四千
<lb n="0689c06" ed="T"/>陀羅尼門，亦如是。若作八萬四千對治、八萬
<lb n="0689c07" ed="T"/>四千空門，對治悉檀攝。若作八萬四千諸波
<lb n="0689c08" ed="T"/>羅蜜、八萬四千度無極，第一義悉檀攝。</p><p xml:id="pT33p0689c0816" cb:place="inline">又一
<lb n="0689c09" ed="T"/>說：佛地三百五十法門，一一門有十善，合三
<lb n="0689c10" ed="T"/>千五百善。治四分，則一萬四千。又治六根，
<lb n="0689c11" ed="T"/>卽八萬四千也。</p><p xml:id="pT33p0689c1107" cb:place="inline">七、明得用、不得用者。夫四悉
<lb n="0689c12" ed="T"/>檀獨有如來究竟具得，微妙能用。下地已去，
<lb n="0689c13" ed="T"/>得、用不同，凡有四句：不得不用、得而不用、
<lb n="0689c14" ed="T"/>不得而用、亦得亦用。凡夫外道苦集流轉，尙
<lb n="0689c15" ed="T"/>不能知四悉檀名字，誰論其得？旣其不得，
<lb n="0689c16" ed="T"/>云何能用也！若三藏敎二乘殷勤自行者，知
<lb n="0689c17" ed="T"/>苦、斷集、修道、證滅、入眞，亦名爲得。不度
<lb n="0689c18" ed="T"/>衆生，故不能用。假令用者，差機不當，故淨
<lb n="0689c19" ed="T"/>名訶滿願云：「不知人根，不應說法，無以
<lb n="0689c20" ed="T"/>穢食，置於寶器。」如富樓那九旬化外道，反
<lb n="0689c21" ed="T"/>被蚩笑！文殊暫往，師徒皆伏。此是不知樂
<lb n="0689c22" ed="T"/>欲，不能用世界悉檀也。如身子敎二弟子，
<lb n="0689c23" ed="T"/>善根不發，更生邪疑，此不能用爲人悉檀
<lb n="0689c24" ed="T"/>也。如五百羅漢爲迦絺那說四諦，都無利
<lb n="0689c25" ed="T"/>益；佛爲說不淨觀，卽得破惡。此不能用
<lb n="0689c26" ed="T"/>對治悉檀也。如身子不度福增，大醫不治，
<lb n="0689c27" ed="T"/>小醫拱手，五百皆不度，佛度卽得羅漢，此
<lb n="0689c28" ed="T"/>不能用第一義悉檀也。支佛亦然，是名得
<lb n="0689c29" ed="T"/>而不用也。次明三藏敎菩薩者，雖知苦、集、
<pb n="0690a" ed="T" xml:id="T33.1716.0690a"/>
<lb n="0690a01" ed="T"/>修道，止伏、結惑，未有滅證，但得三悉檀。雖
<lb n="0690a02" ed="T"/>未得一，而能用四。所以者何？如病導師，具
<lb n="0690a03" ed="T"/>足船栰，身在此岸，而度人彼岸，常以化人
<lb n="0690a04" ed="T"/>爲事，自未得度先度人，是爲不得而用。通
<lb n="0690a05" ed="T"/>敎二乘，體門雖巧，得而不用，與三藏同也。
<lb n="0690a06" ed="T"/>通敎菩薩，初心至六地，亦得亦用，用而未
<lb n="0690a07" ed="T"/>巧；七地入假，其用則勝也。若別敎十住，但
<lb n="0690a08" ed="T"/>得析法、體法兩種四悉檀，而未能用；十行
<lb n="0690a09" ed="T"/>方能用；十迴向進得相似四悉檀，亦能相似
<lb n="0690a10" ed="T"/>用；登地分眞得，亦分眞用。圓敎五品弟子，未
<lb n="0690a11" ed="T"/>能得用；六根淸淨，相似得用；初住分眞，得用
<lb n="0690a12" ed="T"/>也；唯佛究竟得、究竟用。</p><p xml:id="pT33p0690a1210" cb:place="inline">八、明四悉檀權實者，
<lb n="0690a13" ed="T"/>四諦各辨四悉檀者，此通途說耳。《釋論》云：
<lb n="0690a14" ed="T"/>「諸經多說三悉檀，不說第一義」者，此指三
<lb n="0690a15" ed="T"/>藏。三藏多說因緣生生事相，滅色取空，少
<lb n="0690a16" ed="T"/>說第一義。就三藏菩薩，但約三悉檀明四，
<lb n="0690a17" ed="T"/>若就佛卽具四。雖爾，終是拙度，權逗小機
<lb n="0690a18" ed="T"/>也。若通敎四諦明四悉檀，體法卽眞，其門
<lb n="0690a19" ed="T"/>則巧故。《釋論》云：「今欲說第一義悉檀故，說
<lb n="0690a20" ed="T"/>《摩訶般若波羅蜜經》。」就佛、菩薩，皆得有四；
<lb n="0690a21" ed="T"/>而約方便眞諦以明悉檀，猶屬權也。若別
<lb n="0690a22" ed="T"/>敎四諦明四悉檀，約於中道，此意則深；而
<lb n="0690a23" ed="T"/>猶是歷別，別相未融，敎道是權，此則非妙。
<lb n="0690a24" ed="T"/>今圓敎四諦明四悉檀，其相圓融，最實之說。
<lb n="0690a25" ed="T"/>故四悉檀，是實、是妙。</p><p xml:id="pT33p0690a2509" cb:place="inline">若用此權、實約五味敎
<lb n="0690a26" ed="T"/>者：乳敎則有四權、四實；酪敎但有四權；生
<lb n="0690a27" ed="T"/>蘇則有十二權、四實；熟蘇則有八權、四實；涅
<lb n="0690a28" ed="T"/>槃十二權、四實；法華四種俱實<note place="inline">云云</note>。</p><p xml:id="pT33p0690a2815" cb:place="inline">問：</p><p xml:id="pT33p0690a2816" cb:place="inline">三藏菩
<lb n="0690a29" ed="T"/>薩雖得四悉檀，望通敎但成三悉檀。今通
<pb n="0690b" ed="T" xml:id="T33.1716.0690b"/>
<lb n="0690b01" ed="T"/>敎望別敎云何？</p><p xml:id="pT33p0690b0107" cb:place="inline">答：</p><p xml:id="pT33p0690b0108" cb:place="inline">有二義，當通是得四，望
<lb n="0690b02" ed="T"/>別但得三。</p><p xml:id="pT33p0690b0205" cb:place="inline">問：</p><p xml:id="pT33p0690b0206" cb:place="inline">別敎望圓，亦爾不？</p><p xml:id="pT33p0690b0213" cb:place="inline">答：</p><p xml:id="pT33p0690b0214" cb:place="inline">不例，圓、
<lb n="0690b03" ed="T"/>別證道同故。</p><p xml:id="pT33p0690b0306" cb:place="inline">並曰：三藏、通敎俱證眞諦，亦應
<lb n="0690b04" ed="T"/>俱得四？</p><p xml:id="pT33p0690b0404" cb:place="inline">答：</p><p xml:id="pT33p0690b0405" cb:place="inline">三藏眞諦雖同，菩薩不斷惑，故
<lb n="0690b05" ed="T"/>闕一。圓、別俱斷惑，是故俱四。</p><p xml:id="pT33p0690b0512" cb:place="inline">又，並三藏、通等
<lb n="0690b06" ed="T"/>雖四而三可是權，別敎四而不三應非是
<lb n="0690b07" ed="T"/>權？</p><p xml:id="pT33p0690b0702" cb:place="inline">答：</p><p xml:id="pT33p0690b0703" cb:place="inline">三藏、通敎，敎、證俱是權，故但三無四。別
<lb n="0690b08" ed="T"/>敎敎道權、證道實，從證則四，從敎則權。</p><p xml:id="pT33p0690b0816" cb:place="inline">又，
<lb n="0690b09" ed="T"/>並證道有四，敎道應三？</p><p xml:id="pT33p0690b0910" cb:place="inline">答：</p><p xml:id="pT33p0690b0911" cb:place="inline">若取地前爲敎
<lb n="0690b10" ed="T"/>道，應如所問<note place="inline">云云</note>。</p><p xml:id="pT33p0690b1008" cb:place="inline">九、開權顯實者，一切諸法
<lb n="0690b11" ed="T"/>莫不皆妙，一色一香無非中道，衆生情隔
<lb n="0690b12" ed="T"/>於妙耳。大悲順物，不與世諍，是故明諸權、
<lb n="0690b13" ed="T"/>實不同。故《無量義》云：「四十餘年，三法、四果、二
<lb n="0690b14" ed="T"/>道不合」、「今開方便門，示眞實相」、「唯以一大
<lb n="0690b15" ed="T"/>事因緣，但說無上道」、「開佛知見，悉使得入
<lb n="0690b16" ed="T"/>究竟實相」。除滅化城，卽是決麁；皆至寶所，
<lb n="0690b17" ed="T"/>卽是入妙。若乳敎四妙，與今妙不殊。唯決
<lb n="0690b18" ed="T"/>其四權，入今之妙。是故文云：「菩薩聞是法，
<lb n="0690b19" ed="T"/>疑網皆已除」，卽此意也。決酪敎四權、生蘇十
<lb n="0690b20" ed="T"/>二權、熟蘇八權，皆得入妙。故文云：「千二百
<lb n="0690b21" ed="T"/>羅漢，悉亦當作佛」，又云：「決了聲聞法，是衆經
<lb n="0690b22" ed="T"/>之王，聞已諦思惟，得近無上道」。《方等》、《般若》所
<lb n="0690b23" ed="T"/>論妙者，亦與今妙不殊。開權顯實，其意在
<lb n="0690b24" ed="T"/>此。</p><p xml:id="pT33p0690b2402" cb:place="inline">問曰：</p><p xml:id="pT33p0690b2404" cb:place="inline">決諸權悉檀同成妙第一義，爲
<lb n="0690b25" ed="T"/>當爾不？</p><p xml:id="pT33p0690b2504" cb:place="inline">答：</p><p xml:id="pT33p0690b2505" cb:place="inline">決權入妙，自在無礙。假令妙第
<lb n="0690b26" ed="T"/>一義不隔於三，三不隔一，一三自在。今且
<lb n="0690b27" ed="T"/>作一種解釋也。若決諸權世界悉檀爲妙
<lb n="0690b28" ed="T"/>世界悉檀者，卽是對於釋名妙也。亦是九
<lb n="0690b29" ed="T"/>法界、十如是性相之名，同成佛法界性相，攝
<pb n="0690c" ed="T" xml:id="T33.1716.0690c"/>
<lb n="0690c01" ed="T"/>一切名也。亦是會天性、定父子，更與作字，
<lb n="0690c02" ed="T"/>名之爲兒，我實汝父，汝實我子也。若決諸權
<lb n="0690c03" ed="T"/>第一義悉檀爲妙第一義悉檀者，卽對經
<lb n="0690c04" ed="T"/>體妙也。卽是開佛知見，示眞實相，引至寶
<lb n="0690c05" ed="T"/>所也。若決諸權爲人悉檀爲妙爲人悉檀
<lb n="0690c06" ed="T"/>者，卽是對宗妙也。如此經云：「各賜諸子等
<lb n="0690c07" ed="T"/>一大車也」。若決諸權對治悉檀入妙對治
<lb n="0690c08" ed="T"/>悉檀者，卽是對用妙也。文云：「以此寶珠用
<lb n="0690c09" ed="T"/>貿所須」，又云：「如此良藥，今留在此，可用服
<lb n="0690c10" ed="T"/>之，勿憂不差」：經云：「正直捨方便，但說無
<lb n="0690c11" ed="T"/>上道」，動執生疑，佛當爲除斷，令盡無有
<lb n="0690c12" ed="T"/>餘。又云：「我已得漏盡，聞亦除憂惱也。」若是
<lb n="0690c13" ed="T"/>分別諸權四悉檀同異，決入此經妙悉檀中，
<lb n="0690c14" ed="T"/>不復見同異，昔所未曾說，今皆當得聞，
<lb n="0690c15" ed="T"/>卽是妙不同異，卽對敎相妙也。卽如文云：
<lb n="0690c16" ed="T"/>「雖示種種道，其實爲一乘」，雖分別諸同異，
<lb n="0690c17" ed="T"/>爲顯不同異，說無分別法也。</p><p xml:id="pT33p0690c1712" cb:place="inline">十通經者。</p><p xml:id="pT33p0690c1716" cb:place="inline">問：</p>
<lb n="0690c18" ed="T"/><p xml:id="pT33p0690c1801">今以四悉檀通此經，此經何文明四悉檀
<lb n="0690c19" ed="T"/>耶？</p><p xml:id="pT33p0690c1902" cb:place="inline">答：</p><p xml:id="pT33p0690c1903" cb:place="inline">文中處處皆有此意，不能具引。今略
<lb n="0690c20" ed="T"/>引迹本兩文。〈方便品〉云：「知衆生諸行，深心之
<lb n="0690c21" ed="T"/>所念，過去所習業，欲性精進力，及諸根利鈍，
<lb n="0690c22" ed="T"/>以種種因緣，譬喩亦言辭，隨應方便說。」此豈
<lb n="0690c23" ed="T"/>非是四悉檀之語耶？欲者卽是樂欲，世界悉
<lb n="0690c24" ed="T"/>檀也；性者是智慧性，爲人悉檀也；精進力卽
<lb n="0690c25" ed="T"/>是破惡，對治悉檀也；諸根利鈍卽是兩人得
<lb n="0690c26" ed="T"/>悟不同，卽是第一義悉檀也。又〈壽量品〉云：
<lb n="0690c27" ed="T"/>「如來明見，無有錯謬。以諸衆生，有種種性、
<lb n="0690c28" ed="T"/>種種欲、種種行、種種憶想分別故。欲令生諸
<lb n="0690c29" ed="T"/>善根，以若干因緣，譬喩言辭，種種說法，所作
<pb n="0691a" ed="T" xml:id="T33.1716.0691a"/>
<lb n="0691a01" ed="T"/>佛事，未曾暫廢。」種種性者，卽是爲人；種種欲
<lb n="0691a02" ed="T"/>者，卽是世界；種種行者，卽是對治；種種憶想
<lb n="0691a03" ed="T"/>分別，卽是推理轉邪憶想得見第一義。兩
<lb n="0691a04" ed="T"/>處明文，四義具足，而皆言爲衆生說法，豈非
<lb n="0691a05" ed="T"/>四悉檀設敎之明證也！</p>
<lb n="0691a06" ed="T"/><p xml:id="pT33p0691a0601">△第二、別解五章。</p><p xml:id="pT33p0691a0608" cb:place="inline">初釋名，爲四：一、判通別。
<lb n="0691a07" ed="T"/>二、定前後。三、出舊。四、正解。</p><p xml:id="pT33p0691a0711" cb:place="inline">「妙法蓮華」名異
<lb n="0691a08" ed="T"/>衆典，別也；俱稱爲經，通也。立此二名，凡約
<lb n="0691a09" ed="T"/>三意，謂敎、行、理。從緣故敎別，從說故敎通；
<lb n="0691a10" ed="T"/>從能契故行別，從所契故行通；理從名故
<lb n="0691a11" ed="T"/>別，名從理故通。略說竟。</p><p xml:id="pT33p0691a1110" cb:place="inline">夫敎本應機，機宜
<lb n="0691a12" ed="T"/>不同，故部部別異。金口梵聲，通是佛說。故通、
<lb n="0691a13" ed="T"/>別二名也。約行者，泥洹眞法寶，衆生以種種
<lb n="0691a14" ed="T"/>門入。如五百比丘各說身因，佛言：無非正
<lb n="0691a15" ed="T"/>說。三十二菩薩各入不二法門，文殊稱善。
<lb n="0691a16" ed="T"/>《大論》明阿那波那皆是摩訶衍，以不可得故。
<lb n="0691a17" ed="T"/>當知，從行則別，所契則同。<name role="" type="person">求那跋摩</name>云：「諸
<lb n="0691a18" ed="T"/>論各異端，修行理無二」<note place="inline">云云</note>。約理者，理則不
<lb n="0691a19" ed="T"/>二，名字非一。《智度》云：「般若是一法，佛說種
<lb n="0691a20" ed="T"/>種名。」《大經》云：「解脫亦爾」多諸名字，如天帝
<lb n="0691a21" ed="T"/>釋有千種名。名異故別，理一故通。</p><p xml:id="pT33p0691a2114" cb:place="inline">今稱妙法
<lb n="0691a22" ed="T"/>之經，卽是敎之通別。各賜諸子等一大車，
<lb n="0691a23" ed="T"/>乘是寶乘，直至道場，卽行之通別。或言實
<lb n="0691a24" ed="T"/>相，或言佛知見、大乘家業、一地實事、寶所、繫
<lb n="0691a25" ed="T"/>珠、平等大慧等，卽是理之通別。約此三義，
<lb n="0691a26" ed="T"/>故立兩名也。</p><p xml:id="pT33p0691a2606" cb:place="inline">問：</p><p xml:id="pT33p0691a2607" cb:place="inline">敎主不同，設敎亦異。云何
<lb n="0691a27" ed="T"/>而言金口梵聲，名爲敎通？</p><p xml:id="pT33p0691a2711" cb:place="inline">答：</p><p xml:id="pT33p0691a2712" cb:place="inline">此有兩義：一、
<lb n="0691a28" ed="T"/>當分，二、跨節。當分者，如三藏佛赴種種緣，
<lb n="0691a29" ed="T"/>說種種敎，緣異故敎別，主一故敎通。依此
<pb n="0691b" ed="T" xml:id="T33.1716.0691b"/>
<lb n="0691b01" ed="T"/>敎行，有能契、所契，種種名理，理無種種。經
<lb n="0691b02" ed="T"/>言：「卽脫纓珞，著弊垢衣。語言勤作，勿復餘
<lb n="0691b03" ed="T"/>去，幷加汝價，及塗足油。」此則身口行理齊
<lb n="0691b04" ed="T"/>分而說，不得作餘解也。通、別、圓等，敎、行、理，
<lb n="0691b05" ed="T"/>當分亦爾。斯義易解，而理難融<note place="inline">云云</note>。二、跨節
<lb n="0691b06" ed="T"/>者，何處別有四敎主，各各身，各各口，各各說？
<lb n="0691b07" ed="T"/>秪隱其無量功德莊嚴之身，現爲丈六紫金
<lb n="0691b08" ed="T"/>輝；不說甘恬、常樂之味，說於鹹酢、無常、辛
<lb n="0691b09" ed="T"/>辣；棄王者服飾，執持糞器，名爲方便。若開
<lb n="0691b10" ed="T"/>方便門，示眞實相，卽向身是圓常之身，向法
<lb n="0691b11" ed="T"/>是圓法。向行、向理，皆卽眞實。如此通是一音
<lb n="0691b12" ed="T"/>之敎，而小大差別。能契有長短，所契唯一。
<lb n="0691b13" ed="T"/>極種種名、名一究竟；唯一究竟，應於衆名。
<lb n="0691b14" ed="T"/>作如此論敎、行、理通別者，相則難解，理則
<lb n="0691b15" ed="T"/>易明<note place="inline">云云</note>。</p><p xml:id="pT33p0691b1505" cb:place="inline">二、定妙法前後者，若從義便，應
<lb n="0691b16" ed="T"/>先明法，却論其妙。下文云：「我法妙難思」，若
<lb n="0691b17" ed="T"/>從名便，應先妙、次法。如欲美彼，稱爲好
<lb n="0691b18" ed="T"/>人。篤論無人，何所稱好？必應先人後好。
<lb n="0691b19" ed="T"/>今題從名便故，先妙後法；解釋義便故，先
<lb n="0691b20" ed="T"/>法後妙。雖復前後，亦不相乖<note place="inline">云云</note>。</p><p xml:id="pT33p0691b2014" cb:place="inline">三、出舊
<lb n="0691b21" ed="T"/>解，舊解甚多，略出四家：道場觀云：「應物說
<lb n="0691b22" ed="T"/>三，三非眞實，終歸其一，謂之無上，無上故
<lb n="0691b23" ed="T"/>妙也。」引經云：「是乘微妙，淸淨第一。於諸世間，
<lb n="0691b24" ed="T"/>爲無有上。」又云：「寄言譚於象外，而其體絕
<lb n="0691b25" ed="T"/>精麁，所以稱妙。」又引經：「是法不可示，言辭
<lb n="0691b26" ed="T"/>相寂滅。」會稽基云：「妙者，表同之稱也。昔三因
<lb n="0691b27" ed="T"/>異趣，三果殊別，不得稱妙。」北地師云：「理則
<lb n="0691b28" ed="T"/>非三，三敎爲麁，非三之旨爲妙。」此意同而
<lb n="0691b29" ed="T"/>辭弱。光宅雲云：「妙者，一乘因果法也。待昔因
<pb n="0691c" ed="T" xml:id="T33.1716.0691c"/>
<lb n="0691c01" ed="T"/>果各有三麁，今敎因果各有三妙。昔因果麁
<lb n="0691c02" ed="T"/>者，因體狹，因位下，因用短。聲聞修四諦，支佛
<lb n="0691c03" ed="T"/>修十二因緣，菩薩修六度，三因差別，不得
<lb n="0691c04" ed="T"/>相收，因體是狹。昔第九無礙道中行，名菩
<lb n="0691c05" ed="T"/>薩。伏道不斷，未出三界，故名因位下。第九
<lb n="0691c06" ed="T"/>無礙，止伏四住。不伏無明，故言用短。是爲
<lb n="0691c07" ed="T"/>昔因三義故麁也。昔果麁者，體狹、位下、用短。
<lb n="0691c08" ed="T"/>有餘、無餘，衆德不備，故言體狹。位在化城，
<lb n="0691c09" ed="T"/>不出變易，故言位下。第九解脫，止除四住，
<lb n="0691c10" ed="T"/>不破無明。又八十年壽，前不過恒沙，後不
<lb n="0691c11" ed="T"/>倍上數，是故用短。是爲昔果三義故麁。今
<lb n="0691c12" ed="T"/>因體廣、位高、用長者，會三爲一，收束萬善，
<lb n="0691c13" ed="T"/>故言體廣。不止界內，無礙道中行，出於界
<lb n="0691c14" ed="T"/>外，行菩薩道，故言位高。無礙伏惑，不止四
<lb n="0691c15" ed="T"/>住，進伏無明，故用長。今因三義妙也。今果
<lb n="0691c16" ed="T"/>三義妙者，體廣、位高、用長。體備萬德，衆善普
<lb n="0691c17" ed="T"/>會，故言體廣。位至寶所，故言位高。斷五住
<lb n="0691c18" ed="T"/>惑，神通延壽，利益衆生，故言用長。今果三
<lb n="0691c19" ed="T"/>義故妙。卽是一乘因果之法妙也。」</p><p xml:id="pT33p0691c1914" cb:place="inline">今古諸釋，
<lb n="0691c20" ed="T"/>世以光宅爲長。觀南方釋大乘，多承肇、
<lb n="0691c21" ed="T"/>什。肇、什多附通意。光宅釋妙，寧得遠乎？今
<lb n="0691c22" ed="T"/>先難光宅，餘者望風<note place="inline">云云</note>。因體廣狹四難者：
<lb n="0691c23" ed="T"/>若謂昔因體狹爲麁，指何爲昔？若指三藏
<lb n="0691c24" ed="T"/>等，可然。若指《法華》已前皆稱爲昔，此不應
<lb n="0691c25" ed="T"/>爾。何者？《般若》說：「一切法皆摩訶衍，靡不運
<lb n="0691c26" ed="T"/>載。」《思益》明「解諸法相，是菩薩遍行。」《華嚴》：「入法
<lb n="0691c27" ed="T"/>界，不動祇洹。」《淨名》：「一念知一切法，是爲坐
<lb n="0691c28" ed="T"/>道場。」昔因如此，無所不收，若爲是狹？若言
<lb n="0691c29" ed="T"/>今因體廣，那忽言《法華》明一乘是了，不明
<pb n="0692a" ed="T" xml:id="T33.1716.0692a"/>
<lb n="0692a01" ed="T"/>佛性是不了？那復言《法華》明緣因是滿，不
<lb n="0692a02" ed="T"/>明了因是不滿？那復言前過恒沙，後倍上
<lb n="0692a03" ed="T"/>數，猶是無常因？旣以無常因，那得常果？因
<lb n="0692a04" ed="T"/>果俱無常，此無常人，那見佛性？非了義故，
<lb n="0692a05" ed="T"/>體不收行一。非滿字故，體不收敎一。非
<lb n="0692a06" ed="T"/>常住故，體不收人一。不見佛性故，體不
<lb n="0692a07" ed="T"/>收理一。當知今因狹中之狹，狹則是麁；昔
<lb n="0692a08" ed="T"/>體旣廣，昔還是妙。此一難已知麁妙，薳復具
<lb n="0692a09" ed="T"/>作後難耳。</p><p xml:id="pT33p0692a0905" cb:place="inline">因位高下四難者：般若是無上明
<lb n="0692a10" ed="T"/>呪，無等等明呪。上人應求上法，因敎則不
<lb n="0692a11" ed="T"/>下。《大論》云：「菩薩出三界外，受法性身，行菩
<lb n="0692a12" ed="T"/>薩行。」因位則不下。《淨名》歎菩薩德，近無等
<lb n="0692a13" ed="T"/>等佛自在慧；十方作魔王者，皆是住不可
<lb n="0692a14" ed="T"/>思議解脫。則因人不下。《淨名》云：「雖成佛道，
<lb n="0692a15" ed="T"/>轉法輪，而行菩薩道。」又云：「諸佛祕藏，無不
<lb n="0692a16" ed="T"/>得入。」則見理不下。如是因位，四一皆高，云
<lb n="0692a17" ed="T"/>何言麁？若言今因位高者，敎那忽是第四
<lb n="0692a18" ed="T"/>時？位那忽住無礙道伏無明？人那忽是生
<lb n="0692a19" ed="T"/>死身，非法性身？理那忽無常，不見佛性？當
<lb n="0692a20" ed="T"/>知，今因皆無四一，其位下而麁；昔因具四
<lb n="0692a21" ed="T"/>一，高而妙。</p><p xml:id="pT33p0692a2105" cb:place="inline">因用長短四難者，《釋論》云：「處處
<lb n="0692a22" ed="T"/>說破無明三昧」，是敎用長。是事不知，名爲
<lb n="0692a23" ed="T"/>無明。佛一切種智，知一切法，明、無明無二。
<lb n="0692a24" ed="T"/>若知無明不可得，亦無無明，是爲入不二
<lb n="0692a25" ed="T"/>法門。是則行長。又一日行般若，如日照世，
<lb n="0692a26" ed="T"/>勝螢火蟲。若人入薝蔔林，不嗅餘香，誰復
<lb n="0692a27" ed="T"/>樂二乘功德？座不須禮，華不著身，皆是阿
<lb n="0692a28" ed="T"/>惟越類。則人用長。色無邊故，般若亦無邊；受、
<lb n="0692a29" ed="T"/>想、行、識無邊故，般若亦無邊。是則理長。當知，
<pb n="0692b" ed="T" xml:id="T33.1716.0692b"/>
<lb n="0692b01" ed="T"/>昔敎、行、人、理俱長，長故是妙。若謂今因用長，
<lb n="0692b02" ed="T"/>那復言《法華》是覆相敎，敎則短；行覆相，行則
<lb n="0692b03" ed="T"/>短；覆相不明佛性，理則短？四一旣闕，今短
<lb n="0692b04" ed="T"/>而麁；昔用旣長，長則是妙。</p><p xml:id="pT33p0692b0411" cb:place="inline">果體廣狹四難者，
<lb n="0692b05" ed="T"/>若昔果體是有餘、無餘，不備衆德，爲狹、爲
<lb n="0692b06" ed="T"/>麁者，此豈然乎？般若是佛母，十方佛皆護。《淨
<lb n="0692b07" ed="T"/>名》云：「未曾聞此實相深經」，當知昔果體備
<lb n="0692b08" ed="T"/>衆德也。若謂今果體廣，應備滿、了，何故復言
<lb n="0692b09" ed="T"/>亦滿、不滿，亦了、不了？何故復言：佛果無常，亦
<lb n="0692b10" ed="T"/>無我、樂、淨等。衆德缺然，廣義安在？若體廣
<lb n="0692b11" ed="T"/>者，法身應遍一切處，何故復言壽止八十？或
<lb n="0692b12" ed="T"/>七百阿僧祇灰斷入滅，去此不至彼耶？若
<lb n="0692b13" ed="T"/>言體廣，應備五眼見佛性。當知今果闕
<lb n="0692b14" ed="T"/>於四一，狹而是麁；將今望昔，昔還是妙。</p><p xml:id="pT33p0692b1416" cb:place="inline">果
<lb n="0692b15" ed="T"/>位高下四難者，今果位若高，設敎何得在
<lb n="0692b16" ed="T"/>第五敎下？行那不出無常？人那不出變易？
<lb n="0692b17" ed="T"/>理那不窮祕藏？當知今果之位闕四一，皆
<lb n="0692b18" ed="T"/>下、皆麁；昔果位具四一，皆高、皆妙。</p><p xml:id="pT33p0692b1814" cb:place="inline">果用長短
<lb n="0692b19" ed="T"/>四難者，若今果用長，敎何不明常住？行何
<lb n="0692b20" ed="T"/>不頓破無明？人何不卽是毘盧遮那？理何
<lb n="0692b21" ed="T"/>不卽是祕藏？當知今果無有妙法，豈非麁
<lb n="0692b22" ed="T"/>耶<note place="inline">云云</note>？</p><p xml:id="pT33p0692b2204" cb:place="inline">而復言神通延壽，是何神通？若作意
<lb n="0692b23" ed="T"/>神通，同彼外道；若無漏神通，同彼小乘；若
<lb n="0692b24" ed="T"/>實相神通，則非延、非不延，能延、能不延。能延，
<lb n="0692b25" ed="T"/>何止延壽，而不延眼令見佛性？何不延舌
<lb n="0692b26" ed="T"/>說於常住？眼不見性，則知非實相神通，非
<lb n="0692b27" ed="T"/>麁何謂？前一難已知麁，後難重來耳。</p><p xml:id="pT33p0692b2715" cb:place="inline">彼作
<lb n="0692b28" ed="T"/>因果六種以判麁妙，又以四一專判妙。今
<lb n="0692b29" ed="T"/>難其麁皆備四一，則昔麁非麁；難其妙全
<pb n="0692c" ed="T" xml:id="T33.1716.0692c"/>
<lb n="0692c01" ed="T"/>無四一，則今妙非妙。於其一句，設四句難，
<lb n="0692c02" ed="T"/>四六二十四耳。用彼矛盾，自相擊故，不盈
<lb n="0692c03" ed="T"/>不縮，應爾許耳。</p>
<lb n="0692c04" ed="T"/><cb:juan n="001b" fun="close"><cb:jhead>妙法蓮華經玄義卷第一下</cb:jhead></cb:juan>
</cb:div></body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0683b0101" to="#end0683b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">用</lem><rdg wit="#wit.orig">月</rdg></app>
<app from="#beg0684a0801" to="#end0684a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">醍醐<note type="cf1">T49n2035_p0161c05</note><note type="cf2">X29n0599_p0621b02</note></lem><rdg wit="#wit.orig">醐醍</rdg></app>
<app from="#beg0688a0101" to="#end0688a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><g ref="#CB04482">𣀇</g></lem><rdg wit="#wit.orig"><g ref="#CB04463">斁</g></rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="taisho-notes">
<head>大正藏 校注</head>
<p>
<note n="0681001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0681001">【原】<name role="" type="person">增上寺</name>報恩藏明本</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0683b0101" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0683b0101">用【CB】，月【大】</note>
<note n="0684a0801" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0684a0801">醍醐【CB】，醐醍【大】</note>
<note n="0688a0101" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0688a0101"><g ref="#CB04482">𣀇</g>【CB】，<g ref="#CB04463">斁</g>【大】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>